و ركعتين اوليين عشائين مطلقا ، خواه ركعتين اوليين ظهرين بوده باشد يا در ركعتين أخيرتين آن ، مثل ركعتين أخيرتين عشاء و ركعت ثالثه مغرب هرگاه قرائت حمد را اختيار نمايد ، در حق امام بوده باشد يا در حق منفرد . و اما در حق مأموم ظاهر اين است كه چنين نبوده باشد ، بلكه مستحب در حق او اخفات است سيما در صورتى كه امام بشنود هرگاه جهر نمايد . پنجم : در بيان معذوريت جاهل است در اين مقام . بدان كه هرگاه كسى اخلال به جهر و اخفات نمايد ، به اين معنى كه جهر نمايد در محل اخفات ، يا اخفات نمايد در محل جهر ، عامدا خواهد بود يا جاهلا يا ناسيا ، اگر عامدا بوده باشد نماز او باطل خواهد بود اگر چه اخلال به آن در كلمه بوده باشد ، و اگر اخلال جاهلا بوده باشد به اين معنى كه نمىدانست كه رعايت جهر در قرائت نماز صبح لازم بوده ، يا رعايت اخفات در قرائت نماز ظهر لازم بوده ، اخفات در اول و جهر در ثانى نمود ، يا آن كه عالم بود و لكن ساهيا و غفلتا چنين نمود ، نماز صحيح است ، خواه جاهل عالم شود بعد از دخول در ركوع يا قبل از دخول در ركوع لكن بعد از فراغ از قرائت يا در اثناى قرائت ، و همچنين است ساهى خواه متذكر شود به حقيقت حال بعد از دخول در ركوع يا قبل از آن يا بعد از فراغ از قرائت يا قبل از آن . مجملا در جميع أحوال نماز صحيح و بىعيب است ، و ظاهر اين است كه چنين بوده باشد اگر چه عالم شود يا متذكر شود در اثناى آيه آنچه را كه قرائت نموده محكوم به صحت است اكتفاء به همان مىنمايد اعادهء آن ضرور نيست اگر چه به خلاف كيفيت معتبره در آن اتيان نموده باشد و در ما بقى بعد از علم يا تذكر به حقيقت حال لازم است كه رعايت كيفيت معتبره در آن نمايد . و اما هرگاه علم به حقيقت حال با تذكر در اثناى كلمهء واحده بوده باشد ، ظاهر اين است در اين صورت اعادهء آن بعض كلمه كه قرائت نموده ، يا كيفيت معتبره