خيبر دانسته‌اند و بعضى گفته‌اند اموال هوازن است كه بعد از فتح مكّه نصيب مسلمين شد . « فَعَجَّلَ لَكُمْ هذِه » 20 طبرى : اختلاف است كه مقصود از اين جمله چه است : 1 - قتاده و مجاهد گفته‌اند : يعنى اين غنيمتهاى خيبر را به زودى بشما رساند 2 - ابن عبّاس گفته است : يعنى اين سودى كه زود خدا بشما رساند صلح حديبيه بود . « وَكَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنْكُمْ » 20 طبرى : قتاده گفته است : يعنى در سفر حديبيه و خيبر خدا جلوگير دشمنان شما شد كه بخانواده و اموال شما در مدينه حمله كنند و بغارت ببرند . بعضى گفته‌اند : مقصود اعراب است كه بحديبيه جلوگير آن حضرت شدند از رفتن بمكّه خداوند جلوگيرشان شد كه نتوانستند به مسلمين آسيب رسانند . « وَأُخْرى لَمْ تَقْدِرُوا » 21 مجمع : يعنى غنيمت ديگر يا گشودن آبادى ديگر بشما وعده كرده است . قتاده گفته است يعنى فتح مكه نصيب شما است مجاهد گفته است يعنى آنچه از آن ببعد بدست مسلمين فتح شده است . ابن عبّاس گفته است : يعنى فارس و روم كه در آينده براى شما معيّن است . « كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ » 24 فخر : كلمات « بِبَطْنِ مَكَّةَ » ميفهماند كه جلوگيرى شما و آنها را از يكدگر كارى بر خلاف انتظار بوده است چون پس از آنكه مسلمانان از شهر خود دور شدند و بنزديك مكه و خانه ى دشمن وارد شدند و اعراب دشمن خود را بنزديك خانه ى خود ديدند بايد هر دو دسته از جان و دل بجنگند كه آنها اگر شكسته شوند همگى نابود ميشوند و دشمن به آنها فرصت رسيدن به وطن نمىدهد اگر اينها شكسته شوند دشمن ديرينه مال و خانه و آبرو براىشان نمىگذارد پس خداوند كه دانا و بيناى همه چيز است هر دو دسته را نگهدارى كرد و جمله ى بعد « مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ - الخ » دو معنى مىفهماند : 1 - اعلام و منّت به اين كه دست شما مسلمين را بالاتر كرد و با