اللَّه است آغاز مطلب باشد . و بعضى گفته‌اند همه ى اين ضميرها براى اللَّه است و معنى اين است كه مؤمن به خدا و رسول شويد و خدا را فرمان بريد و يارى كنيد و بصبح و شام تسبيح كنيد . « الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ - الخ » 10 تأويلات : چون در نهاد و سرشت آن مردم مناسبت با پيغمبر بوده است و انس به آن حضرت و در پيمان روز الست موافقت كرده‌اند به اين روز هم سرشت خود را نمودار كردند و بيعت نمودند . و چون پيغمبر فانى در حقّ بود و مظهر ذات و صفات حقّ ، پس بيعت با آن حضرت بيعت با خدا است و دست پيغمبر منظور دست و قدرت خداوندى است ، پس دست خداوند است كه روى دست آنها است و در گرو دست و قدرت حقّ هستند كه اگر وفا به پيمان كنند سود برند و اگر بشكنند زيان آن بينند . « يَدُ اللَّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ » 10 ابو الفتوح : چون در هنگام بيعت پيغمبر با مسلمانان دست مىداد گفته شده است : چنان پنداريد كه اگر خدا دست داشت دست پيغمبر بجاى آن است « 1 » . و مثل اين جمله است فرموده ى پيغمبر كه صدقه اوّل بدست خدا ميرسد بعد بدست فقير چون در قرآن است « وَيَأْخُذُ الصَّدَقاتِ » يعنى صدقه و بخششها را خدا مىگيرد . و چند معنى ديگر كرده‌اند : 1 - عقد خدا بالاى عقد آنها است و اين درست نيست چون عقد بمعنى عهد است و برترى عهد خدا در اينجا بى معنى است 2 - يعنى يارى خدا برتر است از يارى شما و اين معنى درست نيست چون عرب كلمه ى « يد » را بمعنى يارى به كار نمىبرد و بجاى چيرگى و نعمت و خوشى به كار مىبرد 3 - يعنى نعمت هدايت خدا بالاى نعمت فرمانبرى ايشان است و اين نيز خوب نيست چه نعمت در اينجا مناسب نيست و بهتر همان معنى است كه در اول گفتيم و مقصود از بيعت بيعت رضوان است كه در حديبيه به زير درخت بود . و جابر انصارى گفت : اگر چشمم سالم

--> ( 1 ) گويند رسولخدا دست خود را براى بيعت چنان گرفته بود كه كف دست رو به زمين و پشت آن رو به آسمان بود و اصحاب كف دست خود را از زير به كف دست آنحضرت مىسائيدند . ( مصحّح )