و ابو درداء روايت كرد از رسول عليه السّلام او گفت : زر و سيم بود . « فَأَرادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغا » 82 كشف : در شكستن كشتى خضر گفت : « فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِيبَها » يعنى من خواستم كشتى را معيوب كنم و كار را به خود نسبت داد چون عيب بود ، در كشتن غلام گفت « اردنا » يعنى ما خواستيم و مقصودش اراده ى حقّ بود با كار خودش چون كشتن از سوى او بود و عوض دادن از جانب خدا . در درست كردن ديوار گفت « اراد ربّك » يعنى خداى تو چنين خواست و اراده ى خود را در انجام آن مؤثّر ندانست چون در نتيجه ى آن كار و بقاى گنج و رشد پسرها خضر هيچ كاره بود ، ابن عطا گفته است : چون خضر بنوبت اوّل گفت « اردت ان اعيبها » من خواستم نادرست باشد به او الهام شد : تو چه كاره اى كه از خود ميل و اراده داشته باشى ؟ از اينرو نوبت دوّم گفت « اردنا » من و موسى خواستيم باز الهام شد : تو و موسى چه اراده و خواهش از خود داريد ؟ اين بود كه در نوبت سوّم يكسره كار را به خدا محوّل كرد و گفت « فَأَرادَ رَبُّكَ » خداى تو خواست . چون موسى از خضر جدا ميشد به او گفت : مرا پندى ده ، خضر گفت : اى موسى هميشه سودمند باش نه زيان - آور ، از لجاج و سرسختى دست بدار و جز بسوى نياز گام بر مدار ، تا شگفتى نبينى خنده مكن ، و هرگز بيگناهى را سرزنش مكن . و نقل كرده‌اند چون موسى از خضر جدا شد و نزد مردم خود رفت آنها در بيابان تيه و سرگردان بودند . روح البيان : چون هنگام جدائى موسى و خضر شد ، گفت : اى موسى اگر شكيبا بودى هزاران شگفتيها ديدى كه هر يك ز ديگر شگفتآورتر ، موسى گريست و گفت : مرا پندى ده گفت : اى موسى دانش بجوى كه خود از آن سود برى نه براى مردم بگوئى كه سودش براى ديگران است نه براى تو . طنطاوى : خضر كشتى سوراخ كرد و بچه كشت با اينكه هر دو كارى است زشت و حرام ولى چون براى كشتى خطر در پيش بود زندگى غلام موجب فساد بود لازم بود كه از آنها جلوگيرى شود ، و البتّه جايز نيست كه بطور كلَّى ظاهر كارها را - بنگريم و در هر جا اقدام بچنين كارها كنيم بلكه اگر در نظر خردمندان يك ملَّت