قرآن « وَمِمَّا يَعْرِشُونَ » ( يعنى از آنچه ميسازند ) و معنى جمله اين است كه ساختمان خداوندى بر روى آب بود . و اين گونه كار البتّه مهمتر و عجيبتر است . فخر : اصمّ گفته است : معنى جمله اين است كه عرش ما فوق آب است مثل اينكه بگوئيم آسمان بر زمين است يعنى بر بالاى آن است نه اينكه چسبيده به آن است . عبده : از اين جمله و نظايرش ميفهميم كه آنچه زير عرش هست و فرمان و تدبير ايجاد خلق بر آن وارد مىشود اين ماده ى زندگى عموم موجودات جاندار است كه نامش آب است . « لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا » 7 عبده : خداوند همه چيز را به اختيار شما گذارده است و بشما استعداد استفاده ى از آنها داده است ، و نيز توانائى زيان و ضرر بموجودات در شما نهاده است تا در نتيجه هر كسى جزاى كارش را به بيند ، و البتّه تمام و كمال اين سود و زيان در عالم دگر خواهد بود . « وَلَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ » 8 مجمع : ابن عبّاس و مجاهد گفته‌اند : « امّة » بمعنى هنگام است ، يعنى اگر كافران را تا وقت معيّن مهلت دهيم و بيچاره شان نكنيم . جبّائى گفته است : يعنى اگر آزار و بيچارگى را بتأخير بيندازيم و بسوى ملَّتى ديگر محوّل كنيم كه در آينده خواهند بود و نافرمانى خواهند كرد و سزاى خود خواهند ديد ، و آن هنگام قيامت مىباشد . سخن ما : 1 - جمله ى « أُحْكِمَتْ آياتُه » همانطور كه از ديگران نقل كرديم شايد اشاره باشد باستوارى قرآن كه رخنه اى به آن نخواهد رسيد چنان كه آنها كه مسلمان نيستند پس از هزار و چند صد سال تصديق دارند كه كتاب دينى مصون از تحريف و خلل فقطَّ قرآن است و بس و ما اين مطلب را تحت عنوان قرآن و ديگران در مقدّمه ى تفسير نوشته‌ايم ، 2 - جمله ى « يُمَتِّعْكُمْ مَتاعاً حَسَناً » شايد اشاره به اين مطلب باشد كه در اين آفرينش راه تمتّع و بهره مندى از زندگى به خوبى فراهم شده است ، پس بوسيله ى توبه ى از انحرافهاى نفسانى و اجتماعى و رها كردن كفر و بدبينى و تنبلى و ستمكارى و دروغ و دزدى و استغفار و خواهش