فراهم شوند و هر چيزى بجاى خود نهاده شود و آماده گردد تا به آن مرحله ى آخرين كه شايسته است برسد . پس عدد شش نه براى اندازه ى پديدارى است بلكه براى نشان دادن درستى تدبير و تقدير خداوندى است در آفرينش جهان تا آنجا كه اين آفريده ها به آخرين پايه ى خلقت خود برسند ، پس ممكن است مقصود از كلمات ستّة و ايّام شش هدف و دورانى باشد كه خداوند بقانون تطوّرى كه براى آسمان و زمين قرار داده برگذار نموده و به آن رسيده باشند و يا مقصود شش گونه زير و زبر شدن و تطوّر و تحوّل باشد و يا شش دور فلكى باشد غير از آنچه ما از منظومه ى شمسى خود مىدانيم و مقياس زمان براى خود قرار داده‌ايم و در هر صورت آفرينش در شش روز از مطالب غيبى است كه كس را به آن دسترس نيست . « ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ » 3 فخر : ابو مسلم گفته است : يعنى با كمال استعلا و قهّاريّت است ، بر آفرينش . و ما فوق همه ى زمين و آسمان است ، و خلاصه ى سخن ديگران اين است كه عرش يعنى ملك و برترين مخلوقات خداوندى ، و چون ديگر آفريده ها پس از ايجاد آسمان و زمين پيدا شد پس معنى « ثُمَّ اسْتَوى » يعنى سپس مسلَّط شد ، درست است با اينكه بمعنى تأخير است ، چون استواء بر مخلوقات پس از ايجاد آنها است ، پس مقصود تأخير برتبه است نه به زمان . « يُدَبِّرُ الأَمْرَ » 3 فخر : يعنى هيچ حادث و پديده اى در آفرينش جز بتقدير و تدبير و قضا و حكمت خداوند نميباشد . « ما مِنْ شَفِيعٍ » 3 فخر : ابو مسلم گفته است : يعنى خود آفريد اينها را و ديگرى شريك و دست اندر كار او نبود ، و طبرى از مجاهد نقل كرده است : يعنى در قضاوت خود به تنهائى است و ديگرى مداخله ندارد ، و خود طبرى گفته است : يعنى در قيامت كسى براى كسى شفاعت نخواهد كرد مگر با اجازه ى او . مجمع : چون بتپرستان معبود خود را شفيع ميدانستند ، به اين جمله يادآورى شده است : كه ملائكه و پيغمبران بىاجازه و مصلحت شفاعت نميكنند ، تا چه رسد ببتهاى شما .