كشف : سعيد بن جبير گفته است : رقيم نام سگ آن گروه است ، مجاهد گفته است نام لوحى است از مس كه نام و چگونگى و سرگذشت آنها در آن نوشته است و در خبرى از كه نعمان بن بشير از پيغمبر نقل كرده است رقيم نام آن گروه است كه پيغمبر از آنها ياد كرده است و سرگذشتشان را براى نعمان بن بشير نقل فرموده است . مجمع : معنى جمله اين است : تو گمان ميبرى كه سرگذشت آن مردم از آيات عجيب ما است با اينكه آفرينش آسمان و زمين شگفت آورتر از آن است و ممكن است مقصود اين باشد كه چون پيغمبر جواب پرسش اعراب قريش را نداد كه سرگذشت آن جوانان چه بوده است ، و تأخير شد و ندانست چه بگويد و ناراحت شد به آن حضرت گفته شده است : تو گمان ميبرى كه اين سرگذشت بسيار شگفت است و انگيزه ى ايمان آنها مىشود كه اين اندازه اصرار دارى كه بدانى و براىشان بگوئى و آنها مؤمن شوند . روح البيان : نقل شده است كه صاحب بن عبّاد وزير مشهور براى معنى « رقيم تبارك ، متاع » در قبايل عرب ميگشت كه آنها را بدرستى بداند ، روزى شنيد : زنى ميپرسد متاع كجا است ، پسرش گفت : « جاء الرّقيم و اخذ المتاع و تبارك الجبل » چون تحقيق كرد معلوم شد كه سگ پارچه ى ظرفشوى را كه به آب نمناك ميكنند و ميمالند برداشته است و بكوه بالا رفته است . « فَضَرَبْنا عَلَى آذانِهِمْ » تبيان : يعنى آنها را در غار بخواب كرديم مثل اين جمله « ضربك اللَّه بالفالج » يعنى خدا تو را شل و زمينگير كند ، و بعضى گفته‌اند : يعنى جلو - گير از شنوائى آنها شديم و نتيجه همان است كه بخوابشان كرديم . « ثُمَّ بَعَثْناهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصى لِما لَبِثُوا » تبيان : پس از روزگارى آن گروه را از جاى بلند كرديم تا بندگان بنگرند و بدانند دو دسته مردمى كه در مدّت خواب آن گروه بغار اختلاف داشتند كداميكشان اين مدّت را بهتر احصا كرده‌اند . و شماره ى آن را ميدانند ، و در مقصود از كلمه ى حزبين اختلاف است مجاهد گفته است : از