آخر « * ( فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ ) * - تا آخر » جواب گفته ى كافران است كه خدا كسى را مشرك نخواسته و منع از ايمان نكرده ، و پيغمبران جز بتبليغ وظيفه اى ندارند و چون آنها تبليغ كرده‌اند اعتراض مشركين غلط است زيرا اگر ميخواست مشرك باشند پيغمبر نميفرستاد . دسته ى اشعريّه كه همفكر ما هستند گفته‌اند : پيغمبران موظَّف بوده‌اند و كار خود را كرده‌اند ، ولى پذيرفتن سخن آنها مطلب ديگرى است كه اگر احسان حقّ شامل كسى باشد او را هدايت مىكند و ميپذيرد ، و آنكه را ذليل بخواهد گمراه مىكند و نميپذيرد . « فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّه وَمِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْه الضَّلالَةُ » 36 طبرى : يعنى از آنهائى كه سخن رسولان شنيدند يك دسته را خدا توفيق داد كه قبول كردند و مؤمن و رستگار شدند ، و دسته ى ديگر گمراهى گردنگيرشان شد و منحرف و نابود شدند . « فَإِنَّ اللَّه لا يَهْدِي » 37 مجمع : « يهدى » معلوم و مجهول هر دو قرائت شده است و قرائت دوّم از اين نظر است كه « يهدى » بمعنى « يهتدى » باشد و معنى اين طور باشد : « من يظلَّه اللَّه لا يهتد » آن را كه خدا گمراه كرد خود هدايت نميشود . « وَأَقْسَمُوا بِاللَّه جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لا يَبْعَثُ اللَّه مَنْ يَمُوتُ » 38 طبرى : ابو - العاليه گفت : مؤمنى از كافرى طلبكار بود ، در بين مطالبه به او گفت : اميدوارم در آخرت چنين و چنان شوى ، كافر جواب داد : تو بدگمان دارى و سوگند ياد كرد كه چنين چيزى نخواهد بود ، اين آيه براى آن گفتگو نازل شد ، و نقل كرده‌اند : كسى بابن عبّاس گفت : يك عدّه مردم در عراق معتقد هستند كه علىّ ( ع ) پيش از قيامت مبعوث خواهد شد و اين آيه را بميل و عقيده ى خود معنى ميكنند ، ابن عبّاس گفت : آنها دروغ ميگويند اين آيه عموم مردم را شامل است و اگر ميبايستى علىّ پيش از قيامت زنده شود تقسيم اموال او جايز نبود و هم ازدواج زنهاى او « 1 » . « كُنْ فَيَكُونُ » - مجمع : نون دوم بقرائت مشهور مرفوع است و كسائى منصوب

--> ( 1 ) اهل عراق معتقد به رجعت بودند و اشكال منقول از ابن عباس واضح البطلان است .