و جبائى گفته‌اند : يعنى به تو ميآموزد تأويل اخبار پيغمبران و ملَّتها را كه كتب الهى و دلائل توحيد و احكام دين باشد . فخر : يعنى به تو ميآموزد كيفيّت استدلال از اصناف مخلوقات بقدرت و حكمت و جلال خداوند . و ممكن است مقصود علم بكتب آسمانى و احاديث انبياى سابق باشد ، چنان كه يك نفر عالم مسلمان مشغول مىشود بتفسير قرآن و فهم حديث پيغمبر « 1 » . « وَيُتِمُّ نِعْمَتَه عَلَيْكَ » 6 مجمع : چون بالاتر خوشى در اين عالم مقام پيغمبرى است ، پس مقصود اين است كه خداوند تو را پيغمبر خواهد كرد . و بعضى گفته‌اند : تمام و كامل كردن نعمت آن است كه از تيرگيها و حوادث مصون باشد و محكوم بدوام ، پس نعمت تامّه ، آن خوشى هميشگى است كه ناقص و معيوب نشود ، و البتّه چنين چيز فقط در قدرت خداوند است و از او بايد خواست و بعضى گفته‌اند : يعنى برادران را به تو محتاج خواهد كرد كه با بدرفتارى سابق خود دست بسوى تو دراز كنند و تو به آنها احسان كنى . فخر : اگر بگوئيم : مقصود از جمله ى « يَجْتَبِيكَ » مقام پيغمبرى است اين جمله مقصود مقام نبوّت نيست چون تكرار خواهد بود ، پس مقصود از تمامى نعمت سعادت است در دنيا بمال و اولاد و جاه و محبوبيّت فراوان و براى آخرت پيوستگى بعلوم و معارف و اخلاق فاضله كه از آنها جدائى نداشته باشد . و اگر آن جمله بمعنى درجات عاليه باشد اين جمله مقصود نبوّت است . « لَقَدْ كانَ فِي يُوسُفَ وَإِخْوَتِه آياتٌ لِلسَّائِلِينَ » 7 ابو الفتوح : چون يهود از پيغمبر قصه ى يوسف پرسيدند و آن حضرت مطابق نقل تورات جواب داد و آنها تعجّب كردند كه از كجا گفتى ؟ فرمود : از وحى خداوند ، از اين جهت كلمه ى سائلين

--> ( 1 ) ممكن است تأويل الاحاديث بمعنى باز گرداندن حادثه ها ، و يا پيشگيرى از ضررهاى لازمه اش باشد چنان كه در قضيّه قحطى هفت سال ، انبار كردن گندمها را با خوشه در سالهاى فراوانى قبل از قحطى دستور داد و بدين وسيله جلوگيرى نمود . ( مصحّح )