« وَإِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ » 111 مجمع : در نون « انّ » و ميم « لمّا » چهار قرائت است كه هر دو با تشديد و بىتشديد و اولى مشدّد ، دوّم غير مشدّد ، و به عكس قرائت شده است ، و « لمّا » با تنوين نيز قرائت شده است و در قرائت ابن مسعود چنين است : « ان كلّ الَّا ليوفّينّهم » كه « كلّ » مرفوع تلفّظ شده است و بجاى « لمّا » « الَّا » خوانده شده است . طبرى : اگر « انّ » مشدّد و « لمّا » هم مشدّد قرائت شود نظر بعضى نحويهاى كوفه در اين قرائت چنين است كه كلمه ى « لمّا » مخفّف از « لمّما » شده است و معنى اين است : البتّه همگى از آن مردم هستند كه خداى تو حقّ و سزاى اعمالشان را وفا خواهد كرد و انجام خواهد داد ، و عدّه اى ديگر گفته‌اند : در اين جور قرائت كلمه ى « لمّا » بايستى « لمّا » با تنوين باشد كه تنوين آن را به صورت الف تلفّظ كرده‌اند و مشتق از « لم » است بمعنى شدّت مثل « وَتَأْكُلُونَ التُّراثَ أَكْلًا لَمًّا » يعنى بشدّت و زيادى ميخوريد و معنى جمله چنين خواهد بود : بدرستى كه همگى شديدا و حقّا اعمالشان وفا مىشود ، و نتيجه ى بقيّه ى قرائتها هم نظير همين معنانى و تعبيرات است . « فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَمَنْ تابَ مَعَكَ » 112 مجمع : يعنى تو در انجام وظيفه تبليغ استقامت داشته باش و مردم در توبه ى از شرك ، و بعضى گفته‌اند : يعنى تو بر تبليغ مستقيم باش و مردم هم در پذيرش آن استقامت كنند . فخر : اين جمله همه ى عقايد و اعمال را شامل مىشود ، و شكّ نيست كه استقامت كامل ، بسيار مشكل است و با يك مثال ساده اين مطلب را ميتوان روشن كرد : فرض كنيد حدّ فاصل ميان سايه و نور يك خطَّ مستقيم است كه نمىتوان عرض براى آن فرض كرد و بهر طرف توجّه شود به آن طرف ديگر مشتبه است ، پس غضب و شهوت اگر زياد شد رذيله است و بد ، و اگر ناقص بود كه شخص تحريكات غضبى و شهوى در او نبود آن نيز رذيله است و بد و تشخيص حدّ متوسّط كه نه افراط باشد و نه تفريط بسيار مشكل است و عمل به آن مشكلتر و همچنين است در صفات حقّ