ترجمه : [ و باز باعراب ] بگو : 166 مگر شود كه جز خدا پروردگار دگر بجويم با اينكه او پروردگار همه چيز است ؟ و [ شما بانديشه ى خود باشيد كه ] كسى كارى نميكند مگر كه بار دوش خود او مىشود چه كسى سنگينى بار ديگرى بيشت - خود نمىبرد . و از اين پس بازگشت شما بسوى پروردگارتان بود و آگاه تان كند به آنچه نمىپذيرفتيد و هر كدام براهى ميرفتيد 167 و هم او است كه شما را جانشين گذشتگان روى زمين كرد و دسته اى را پايه ز دسته اى بالاتر برد تا شما را بيازمايد به آنچه بخشيده [ كه پاس بهره هاى زندگى چگونه ميداريد ] و البتّه پروردگار تو زود شكنجه است و هم آمرزنده و مهربان . سخن مفسّرين : « قُلْ أغَيْرَ اللَّه أَبْغِي » 166 مجمع : اين آيه دليل است بر بطلان عقيده ى جبرى مذهبها كه ميگويند : خداوند فرزند كافر را بجرم پدرش در عذاب ميدارد . و نقل كرده‌اند كه اعراب بپيغمبر ص گفتند : تو پيرو ما باش و اگر اين راه ما غلط بود گناه تو بر عهده ى ما و گردنگير ما باشد ، اين آيه در جواب آنها نازل شد . تفسير حسينى : وليد بن مغيره ميگفت : اى صناديد عرب متابعت من كنيد و گناهان شما در گردن من ، حقّ سبحانه فرمود : هر كسى عذاب گناه خود كشد . روح البيان : در اين آيه چند مطلب است : اوّل : خدا هدف و آخرين درجه ى كمال آدمى است كه هر كس به او رسيد به همه چيز رسيده است ، و شخص عاقل از محبوب خود دست بردار نيست تا خود را به او برساند ، بگفته ى حافظ : درد مرا طبيب نداند دوا ، كه من بىدوست خسته خاطر و با درد خوشترم دوّم - همانطور كه مؤمن و كافر مخالف هستند و در اين آيه وعده داده شده - است كه در آينده نتيجه ى اختلاف خود را خواهند ديد ميان مردم رياكار با اشخاص درست كردار و با اخلاص نيز اين اختلاف هست اگر چه احكام دين وسيله ى تميز هست كه درست و نادرست را با آن بايد سنجيد و ليكن براى اطَّلاع از حقيقت و باطن راهى نيست مگر همان وعده گاه عمومى كه همه ى حقايق واضح و روشن خواهد شد . مثنوى گفته است :