اختيار است و در اين آيه بمعنى اجبار ، چون آن مشيّت را كافران نفى كردند و خدا آنها را تكذيب كرد ، و در اين جمله خود آن را نفى كرد ، پس نتيجه چنين مىشود كه آنها گفتند : خداوند به اختيار ما گذاشت و نخواست كه مؤمن باشيم ، در اين آيه اين عقيده تكذيب شده يعنى ميخواهد شما مؤمن باشيد و شما را مختار كرده و در اين جمله گفته شده است : اگر ميخواست شما را مجبور بايمان ميكرد ، ليكن نخواسته و مجبور نكرده و مختار گذارده است . تأويلات كاشانى : يعنى چون شما گفتيد : خدا ميخواسته كه ما مشرك شديم البتّه راست گفتيد ، ولى همانطور هم قبول كنيد كه خدا ميخواهد شما مؤمن - باشيد ، پس از كجا ترجيح داديد و دانستيد كه كفر شما باراده ى خدا است و پى ايمان نرفتيد تا آن هم باراده ى خدا باشد ، و در اين تعبير تحريك است براى آنها كه لايق باشند و از آن عقيده ى باطل برگردند و مؤمن شوند . « وَلا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ » 151 مجمع : يعنى تو و مسلمانان معتقد نشويد به آنچه از هوى و هوس دين و عقيده شده است ، چون از چند جهت ممكن است . مذهبى بهوىپرستى پيدا شود : 1 - چون انسان دلباخته ى كسى شود مذهب او را هم تقليد مىكند ، 2 - بواسطه ى توليد شكّ و شبهه در فكر كسى با اينكه با عقل خود نمىپسندد به گمان آن را درست مىكند و معتقد مىشود ، 3 - بواسطه ى تصوّر دشوارى حقّ را رها مىكند و باطلى كه حقّ و آسان فرض كرده است معتقد مى - شود ، 4 - چون از قديم معتقد و مأنوس بوده است ترك آن دشوار است و آن را عقيده ى خود قرار ميدهد . سخن ما : 1 - ممكن است كسى از نادانى يا غرور يا براى اغفال خود و ديگران بگويد : فكر و كار من چه بد چه خوب باراده ى خدا است ، اگر صلاح مىبود نميكردم ، آيت اوّل براى تربيت اين دسته مردم است و جلوگيرى از اين گونه فكر كه بچه دليل خواسته هاى خود را با مصلحت عمومى آفرينش ميسنجيد و حكم ميكنيد ؟ اين قضاوتها بحدس و دلخواه است كه علاوه بر آنكه شاهد و