جهت نزول : زيد بن ثابت گفت : نويسنده پيغمبر بودم روزى سوره ى برائت مىنوشتم و قلم پشت گوش گذارده بودم و پيغمبر ص دستور جهاد داده بود و خود در كار وحى و آيات بود . در اين ميان مردى كور آمد كه من چكنم ؟ اين آيه نازل شد : « لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ » الخ ابن عبّاس گفت : پيغمبر فرمود : كه مردم با او بجهاد روند عده اى از اصحاب آمدند كه يكى عبد اللَّه بن معقل مزنى بود ، گفت بما وسيله بده . فرمود ندارم كه بشما كمك كنم آنها اندوهناك و با چشم گريان رفتند . اين جمله نازل شد « وَلا عَلَى الَّذِينَ الخ » . ترجمه : 92 البتّه بر ناتوانان و بيماران و آنها كه هزينه ى همگامى بجنگ ندارند گناهى نيست اگر درستى كار خدا و پيغمبر خواهند كه بر نكوكاران راه نتوان بست [ و فرمانى برايشان نباشد ] . چه خدا غفور است و رحيم 93 و نيز گناهى نكردند آنها كه نزد تو اى محمّد آيند تا در سفر سوارشان كنى و گوئى : چيزى ندارم كه سوارتان كنم . آنها با چشم پر اشك باز مىگردند از آن اندوه كه هزينه همگامى ندارند 94 البتّه راه بر آن كسان بسته است كه بىنيازند و دستور بازماندن خواهند ، و خرسندند كه با كناره گيران باشند چون خدا دلهاشان مهر كرده است و نادان باشند . جهت نزول : مجمع : ابن عبّاس گفته است : هشتاد مرد منافق بودند كه چون پيغمبر از تبوك برگشت فرمود : مسلمانان با آنها همنشينى نكنند . اين آيات « يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ » - الخ براى آنها نازل شد . مقاتل گفته است : براى عبد اللَّه بن ابى نازل شد كه حضور پيغمبر سوگند ياد كرد : در آينده به همه ى جنگها شركت خواهد كرد و خواهش كرد پيغمبر از او راضى باشد . ترجمه : چون ز جنگ باز گرديد [ و با منافقين رو برو شويد ] ز شما پوزش خواهند بگو اى محمّد ، بهانه نياريد كه دل ما با شما نيست و خدا ز كارتان آگاهمان كرده است و به زودى آنچه كنيد خدا به بيند و هم پيغمبرش وزان پس شما را بسوى آن كس برگردانند كه ديدنى و ناديدنى بداند و از آنچه مىكرديد آگاه تان كنند 96 چون