دارند به دورند [ و پيمانشان شكسته است و به دور فتاده ] 2 و شما بىدينان تا چهار ماه به سرزمين خود آزادانه گردش كنيد و بدانيد : كه نتوانيد خدا را بيچاره كنيد و او كافران را خوار كند ، 3 از امروز كه روز حجّ اكبر است از سوى خدا و پيغمبرش به مردم آگهى است كه خدا و پيغمبر او با مشركين سر و كار ندارند ، پس اگر شما بت - پرستان ز انديشه و كار خود بازگشتيد به سود خود كرديد و اگر روى گردان ز حقّ بوديد بدانيد شما خدا را بيچاره نكنيد و اى محمّد تو آن كسان را كه كافر شدند نويد بده كه آزارى دردناك در پيش دارند ، 4 [ و البتّه پيمان خدا و پيغامبرش با مشركين ناديده است و بشكسته ] مگر آن بىدينان كه با شما پيمان دارند و چيزى از آن كم نكردند و به كسى ز دشمنانتان كمك نكردند پيمان آنان را تا پايانش به انجام رسانيد كه خدا دوستدار پرهيزگاران [ و مردم درست پيمان ] است ، 5 و چون ماه‌هاى حرام تمام شد هر كجا مشركى بينيد بگيريد و در تنگنا گذاريد و بكشيد و پيوسته در كمينشان باشيد ، ليكن اگر توبه كردند و نماز خواندند و زكات دادند سر خودشان گذاريد كه خدا غفور است و رحيم . سخن مفسّرين : « عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » 1 طبرى : در مقصود از مشركين اختلاف است : بعضى گفته‌اند : مقصود دو دسته از مشركين هستند يكى آنها كه با پيغمبر قرار داد كمتر از چهار ماه داشتند آنها را تا چهار ماه آزاد گذارد دسته ى دوّم آنها كه قرار دادى كه مدّتش معيّن نبود داشتند آن را محدود به چهار ماه كرد كه شايد به خود آيند و گر نه هر كجا يافت شوند كشته شوند ، و بعضى ديگر كه از ابن عباس نقل كرده‌اند گفته‌اند : به آنها كه با پيغمبران پيمان داشتند تا چهار ماه مهلت داده شد ، و به آن كه پيمان نداشت تا برگزارى ماه‌هاى حرام مهلت داده شد كه در آيت پنجم گفته شده است « فَإِذَا انْسَلَخَ الأَشْهُرُ الْحُرُمُ » ، و چون سوره ى برائت در اول شوال نازل شده است و به عموم مردم در روز عرفه يا قربان اين آيات ابلاغ شده است ، آخر مدّت مهلت براى آنها كه پيمان نداشتند پنجاه روز بود كه بيست روز از ذيحج و سى روز محرّم باشد و براى آنها كه پيمان داشتند چهار ماه ،