باشد در ذات و صفات و افعال و فعل او در افعال حقّ فانى شده باشد و صفات او در صفات حقّ مستهلك گشته « 1 » . گم شده چون سايه اندر آفتاب يا چو بوى گل در اجزاى گلاب سخن ما : 1 - آيت 24 از جمله ى « اسْتَجِيبُوا لِلَّه » تا آخر راهنمائى است به قدردانى از تربيت و رهبرى كه اگر كسى شما را رهبرى كرد به آن راه كه وسيله ى خير و حيات معنوى است از جان و دل بپذيريد ، و نيز يادآورى است و توجّه به يك حقيقت وجدانى كه اگر انسان همه چيز را منكر شود بىاختيارى دل خود را نمىتواند منكر شود كه تصميم و اراده و فكرش در اختيارش نيست و اگر به همه ى وسائل خود را مجهّز كند در برابر عوارض دل خود مانند فراموشى و غفلت عاجز است ، پس بايد تسليم به فرمان مقامى بالاتر شد كه دل آدمى به فرمان او است و به دغدغه و انديشه هاى مختلف توجه نكرد كه دل در اختيار نيست ، و شايد ارتباط دو جمله ى « اسْتَجِيبُوا لِلَّه » و « أَنَّ اللَّه يَحُولُ » همين باشد كه چون دل در قدرت خدا است شما بافكار خود توجّه نداشته باشيد و به فرمان خدا و رسول باشيد . و باز ممكن است اشاره باشد به اين كه خدا ميان آدمى و خاصيّتهاى دل و عواطف و ميول او فاصله مىشود و آنها را عوض مىكند . پس اگر كسى بدخوى بود يا حسود هميشه او را بدخوى و حسود ندانيد ، و يا اگر ترس و بخل و حرص و ديگر رذائل در كسى سراغ داشتيد مأيوس نباشيد كه دل او در قدرت خداوند است و پيوسته قابل اصلاح است . چنان كه در علوم روانشناسى و پرورشى توجّه به عواطف و اميال و تعديل آنها مفصل بحث شده است 2 - آيت 25 « وَاتَّقُوا فِتْنَةً » تا آخر شايد يادآورى باشد به مردم سهل انگار كه با خود چنين فرض مىكنند : انحراف من به كجاى دنيا ضرر دارد و نان و آب چه كس را كم و زياد مىكند ؟ اگر بد هستم براى خودم هستم به كسى كار ندارم . در برابر اين جور قضاوت غلط گفته شده است كه همه ى انحرافها محدود مشخص نيست و گاه مىشود عملى كوچك از يك نفر

--> ( 1 ) اين دو سطر كه از روح البيان نقل شده است در تفسير حسينى به عنوان استفاده از محى الدين و پيروان او ، بىكم و زياد نوشته است كه پس از مطالعه و تتبع ديده شده .