« وَأَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ » 200 مجمع و غيره مختلف معنى كرده‌اند بعضى گفته‌اند مقصود اين است كه به رفتار ابو جهل و يارانش اعتنا مكن ، ولى اين جمله نسخ شد به آنجا كه دستور جنگ با كافران داده شده است . بعضى گفته‌اند يعنى با سفيهان رو برو مشو و قدر خود را ضايع مكن . تفسير حسينى نوشته است : ابو حمزه ى بغدادى قدّس سرّه فرمود كه نفس جاهلتر جاهلان است و او سزاوارتر است به آنكه از او اعراض كنى . « وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ » 201 تا آخر آيه : طبرى : يعنى به اصطلاح دو بر هم مىزند و ميان دوستان نزاع و اختلاف توليد مىكند . روح البيان : كلمه ى « امّا » تركيب شده است از دو حرف 1 - « ان » به معنى اگر ، 2 - « ما » كه معنى ندارد و فقطَّ وسيله ى ارتباط حرف است با فعل و به اصطلاح : صله ى زايده است . مجمع : ابن زيد گفت : چون آيت جلو بر پيغمبر نازل شد و موظَّف شد كه از جاهلين اعراض كند ، عرض كرد : خدايا چكنم اگر خشمناك شوم اين آيه براى راهنمائى آن حضرت نازل شد . امام فخر : چون به پيغمبر دستور عفو و اعراض رسيد و ممكن بود آن كه سفيه است ، و جاهل چون در برابر خود نرمى بيند بيشتر درشتى و سفاهت كند و انسان خشمناك شود و شيطان ميدان پيدا كند كه بيشتر تحريك كند و وادار بر آنچه نبايد ، بكند . اين جمله براى علاج اين جور حادثه به آن حضرت الهام شد . روح البيان : ابو سليمان دارانى گفت : هيچ آفريده نزد من خوارتر از شيطان نيست . و اگر دستور نبود كه از شيطان به خدا پناه برم هرگز « اعوذ باللَّه » نمىگفتم . با مردى گفتند : چگونه با شيطان مبارزه مىكنى ؟ گفت : شيطان چكاره است ؟ ما دسته مردمى هستيم كه همت به خدا بسته‌ايم و دل به او داده‌ايم و او از همه چيز ما را بس است . روايت شده است : پيغمبر ديد مردى بطورى خشمناك است بر رفيق خود كه صورت او قرمز شده است . و رگهاى گردنش پر شده است ، پيغمبر فرمود : اگر اين مرد اعوذ باللَّه بگويد اين حالتش آرام مىشود ، و در حديث است كه