و انواع حيوان و گياه كه ماده و وسيله ى قوّت و غذا است در دو روز آفريده شده است 5 - جمله ى « جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ » يعنى هر چيز زنده را از آب زنده كرده‌ايم ، ميفهماند : موجود زنده چه حيوان ، چه گياه ، از آب درست شده است پس از اين پنج نتيجه ، چنين استخراج مىشود كه روز اول از شش روز مدّت آفرينش ، آن دوران است كه مواد دودى بهم پيوسته از يكديگر جدا شده است . و روز دوّم دوران تبديل موادّ دودى است به آب ، روز سوّم يعنى دوران پيدايش خشكى و نمودارى و اتّصال كوهها به يكديگر ، روز چهارم يعنى روزگار پيدايش موادّ متولَّده ى از آب مثل گياه و حيوان ، پس در اين چهار روز است كه اطوار مختلف خلقت نمودار شد ، و عالم بالا كه آسمان و زمين ما ناميده مىشود ، از همان مادّه ى دود بمدّت دو روز نمودار شد . و اين ادوار مختلف كه ما از آيات استخراج كرديم با عقيده ى علماى طبيعى هم موافق است ، چون آنها ميگويند : ماده اصلى اين عالم ما از عنصرى بنام « سديم » بوده است شبيه بدود و به صورت اجزاى بسيار كوچك متحرّك كه بموجب قانون جاذبه به يكديگر پيوسته شده‌اند و كره اى بزرگ نمودار شده كه به سختى بر محور خود بگردش افتاده است ، و بواسطه ى شدت حركت مشتعل ، و فروزان شده است كه كره ى خورشيد ما باشد ، و آن اوّل كره اى است كه در عالم ما پيدا شده است ، و سپس اين ستاره هاى سيّار و كره ى زمين از همان موادّ دودى خورشيد جدا شده و هر يك بر محور خود بگردش افتاد ، و پس از مدّت زياد كره ى زمين از صورت بخارهاى مشتعل و فروزان به صورت موادّ آب و بخار تبديل شد ، و باز پس از مدّتها كه اين موادّ از زمين جدا ميشد به صورت آب تبديل شده به زمين برميگشت بقدرى زياد و مكرّر كه درياها بر روى زمين توليد شد ، و آن موادّ دودى اصلى زمين در لابلا و ميان اين آبها بتدريج به صورت خشكى در آمد و بهم پيوسته شد ، و طبقات مختلف زمين تشكيل شد ، و بموجب جنبش و اتّصال اجزاى مختلف هر قسمت و تناسب آنها با يكدگر ، انواع معدن و گياه و حيوان پيدا شد . تفسير صافى : اگر اعتراض شود كه پيدايش شب و روز بوسيله ى حركت فلك و