را وسوسه كرد ، و ابو مسلم اصفهانى گفته است : آدم و ابليس هر دو در بهشتى از بهشتهاى زمين بودند . و عقيده ى زشتى در ميان بعضى مردم هست كه شيطان به شكم مار رفت و مار ببهشت رفت ، و بعضى گفته‌اند : آدم و حوا بدر بهشت نزديك ميشدند و او از بيرون آنها را وسوسه ميكرد ، 2 - چگونه آدم وسوسه ى ابليس را پذيرفت با آنكه ميدانست او دشمن است ؟ ممكن است : بواسطه ى رفت و آمد زياد و اصرار بىاندازه عاقبت سخنش در او اثر كرد . « لِيُبْدِيَ لَهُما » 20 فخر : در اين جمله چند احتمال است : 1 - لام بمعنى نتيجه است ، يعنى اگر چه شيطان فقطَّ ميخواست آنها را به معصيت وادار كند ولى نتيجه وسوسه نمودارى بود ، 2 - نمودارى سؤات ، كنايه است از سقوط حرمت و از دست رفتن جاه و مقام ، و همين هم مقصود ابليس بوده است . كشف نوشته : اين هم از امارات عنايت است و دلايل كرامت كه گناه ايشان كردند و حوالت بر وسوسه ى شيطان كرد ، آنگه در عنايت بيفزود ، گفت : عورت ايشان هم برايشان پيدا كرد نه بر ديگران ، گفته‌اند كه آدم و ابليس پس از آن هر دو بهم رسيدند ، آدم گفت : اى شقى دانى كه چه كردى تو با من و چه گرد انگيختى تو در راه من ؟ ابليس گفت : يا آدم گيرم كه تو را من از راه بردم با من بگوى كه مرا از راه كه برد ؟ و گفته‌اند كه ايشان هر دو فرمان بگذاشتند لكن فرق است ميان ايشان ، ذلَّت آدم از روى شهوت بود و ذلَّت ابليس از راه كبر ، و كبر آوردن صعبتر از شهوت راندن ، گناهى كه از شهوت خيزد عفو در آن گنجد ، گناهى كه از كبر خيزد ايمان در سر آن شود . « ما وُورِيَ » 20 كشاف زمخشرى : در قرائت عبد اللَّه مسعود چنين بوده - است اوري كه واو اوّل را بهمزه تبديل ميكرده است . « سَوْآتِهِما » 20 - مجمع : حسن و زهرى و ابو جعفر و شيبه چنين قرائت كرده‌اند « سَوْآتِهِما » كه همزه بواو تبديل شده و واو مشدّد شده است . « عَنْ هذِه الشَّجَرَةِ » 20 مجمع : ابن محيصن خوانده است « هذي » كه بجاى