فرياد كن : آنكس كه مرا سيلى زند يك گردو به دو دهم تا تمام شود ، چون چنين كنى اثر علم خود بيابى ، قاضى كه اينرا شنيد استغفار كرد ، بايزيد گفت : گناهكار شدى كه تو را راهنمائى ميكنم تا از كبر و خودپسندى آزاد شوى و تو بواسطه ى زيادى كبر و عجب خود از راهنمائى من استغفار ميكنى ، و ابو جعفر بغدادى گفته است : شش چيز در شش نفر ناپسند است : 1 - طمع براى عالم ، 2 - شتابزدگى در امراء و فرماندهان 3 - بخل در اغنياء و مالدارها ، 4 - كبر براى فقير و نادار ، 5 - سفاهت و بيخردى در مشايخ و بزرگان قوم ، 6 - لئامت و دون طبعى در مردم شريف و صاحبان حسب و نسب . « أَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ » 14 مجمع : يعنى من را مهلت بده و زنده بدار تا آن روز كه مردم براى سزاى كار دوران زندگى خود زنده ميشوند ، و بعضى گفته‌اند : يعنى مجازات من را تا آنوقت تأخير كن ، چون ترسيد كه به زودى مجازات شود ، و تقاضاى مهلت او براى اين بود كه ميدانست گر چه گناهكار است رحمت و عفو خداوند بسيار است ، اين بود كه گناهش جلوگير طمعش نشد . ابو الفتوح : و خداى تعالى اين حكايت باز كرد از ابليس تا بدانند كه ابليس باعظم ارتكاب معصيت و خطيئه آيس نبود از اجابت خداى تعالى تا بندگان آيس نشوند و طمع نبرند از رحمت او . « فَبِما أَغْوَيْتَنِي » 16 طبرى : ابن زيد گفته است : يعنى چون گمراه كردى مرا ، ديگرى گفته است : يعنى چون هلاك و نابود كردى مرا ، و اصل اغوا در سخن عرب آنجا است كه كسى چيزيرا در نظر كسى جلوه دهد و خوب بنماياند تا او را گول بزند و بعضى گفته‌اند : بمعنى قسم گرفته شده است ، يعنى سوگند باغواى تو ، چنان كه ميگويند سوگند به خدا ، و با اين گفتار ابليس معلوم مىشود عقيده ى جبرى مذهبها باطل است ، زيرا آنها ميگويند سبب گمراهى و هدايت يكى است كه خدا ميدهد ، و شيطان گفت : مرا گمراه كردى و نگفت مرا هدايت كردى ، و اگر هدايت و گمراهى يك وسيله ميداشت بايستى ميگفت ؟ ؟ ؟ « فبما اصلحتني » پس چون موجب گمراهى از هدايت