طرف خود تبليغ مىكند و آن كه به راه راست ميرود و مردم را مىبرد نمىشود نسبت دشمنى به او داد ، چون او خير خواه است و صلاح طرف خود را مىخواهد و البتّه همه مردم منحرف از حقّ و كج انديش ، دشمن و معارض با رهبران بحقّ و موذى دوستان حقيقت نيستند و فقطَّ آنهائى دشمن حقّ و مؤذى رهبران آن هستند كه جاه طلبى و مال دوستى چشم و گوش آنها را كر و كور كرده است ، و مثل درندگان و سگان شكارى بخونخوارى و آزار خوى گرفته‌اند ، و همين دسته مردم هستند كه شيطانند و مفسد ديگران چه از انس ظاهر يا از جنّ مخفى و باطنى باشند ، و جهت اينكه اشخاص بدذات و شرور با نيكان و مردم خيرخواه دشمنى دارند ، همان است كه علماى اجتماع ، سنّت تنازع بقا مينامند ، و بجنگ و كشتار و عاقبت بانتخاب انسب خاتمه مىشود ، كه حقّ و حقيقت و آنچه بهتر و برتر است باقى ميماند ، و آنچه باطل است و بيهوده نابود مىشود ، چنان كه در سوره ى رعد فرموده است : « فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً وَأَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الأَرْضِ » . « يُوحِي بَعْضُهُمْ تا آخر آيه » 113 عبده : يعنى از طريق پوشيده و مرموز و سريع ، اشاره مانند ، با كلماتى كه عيبش پوشيده است و ظاهرش آراسته است ، ميفريبند ، و از حقيقت بباطل و موهوم متوجّه مىكند . كليد فهم قرآن ص 85 : اين آيه از متشابهاتى است كه به ظاهر مىفهماند : خدا شيطان آفريده تا مردم را گمراه كند پس آدمى در گناهكارى به اختيار خود نيست و البتّه براى فهم اين آيه بايستى به آن آيات مراجعه كرد كه معنى آن روشن است و از محكمات است مثل « وَما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ » كه مىفهماند نفس بدخوى آدمى او را وادار ببدى مىكند و مثل اين آيه « هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ » كه مىفهماند شيطان با مردم گناهكار و دروغگو سر و كار دارد . ج 19 شعراء آيت 221 10 ه . « فَذَرْهُمْ » 113 فخر : قاضى گفته است : اين جمله وسيله ى تخويف و تهديد سخت است براى كافران و نويد و اميدوارى است براى مؤمنين ، و هم موجب آرامش