دل پيغمبر است كه مخالفينش گرفتار خواهند شد و در برابر صبر و زحمت ، مزدش بيش و ثوابش افزون مىشود . « وَلِتَصْغى إِلَيْه تا آخر » 114 فخر : جبّائى گفته است مقصود از اين چند جمله فرمان است به ظاهر و منع و تهديد است در معنى و نتيجه اين است : كافران گوش فرا دهند و بپسندند و آنچه ميخواهند بكنند تا بعاقبت بد كار خود گرفتار شوند ، كعبى گفته است : لام بمعنى عاقبت و نتيجه است و معنى اين است كه نتيجه ى بدى كار و فكر اين است كه بهر سخن گوش فرا دهند و بپسندند و آنچه ميخواهند بكنند ، و ابو مسلم گفته است : اين جمله ها علَّت است براى « يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ » و نتيجه چنين است : بيكدگر سخنان آراسته بباطل الهام مى - كنند تا مردم بىايمان بشنوند و بپذيرند و آنچه بخواهند بكنند . سخن ما : در هر سه آيه كفر و دين مردم وابسته بسر نوشت و مشيّت و خواست خداوند شده است ، البتّه در دو آيت جلو تصريح به اين مطلب شده است و در آيت آخر جمله ى « وَلِتَصْغى تا آخر » بطور اشاره فهمانده شده است ، در مجمع البيان نوشته است : جمله ى « إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّه » ميفهماند كه اراده ى خدا حادث و پديده است كه گاه هست و گاه نيست ، چون معنى « الَّا » همين است كه آنها با اين وسائل مؤمن نميشوند مگر حادثه ى ديگرى نمودار شود كه خواست و اراده ى خداوند است البتّه اين درست نيست كه در اصل آفرينش و پديد آرنده ى جهان تغيير و شدن و نشدن توهّم شود . پس بايستى بگوئيم : كليه ى آفرينش و خلقت خواه كهكشانها و كرات آسمانى باشند يا كوهها و درياهاى زمين و يا يك پشه و يك سلول همگى يك نمودارى از قدرت لا يزال هستند كه پيوسته در تغيير و تبديل هستند ، البتّه اين تغيير در آن بزرگها در چندين ميليونها سال انجام مىشود و در كوچكها زودتر تا پشه و سلول و يك ميكرب كه در آنى موجود و نابود مىشود ، و معلوم است كه اين تغيير و پيدايش صورتى و شكلى پس از نابود شدن يك صورت و شكل ديگر است كه بموجب همان قدرت لا يزال و در فرمان او براى هميشه هست و بوده است و خواهد