موجب اين آثار هميشگى نيست و بسيار مواقع بوده است كه با حساب دقيق و اطمينان بحصول نتيجه بر خلاف انتظار بوده است و باز بسيار اوقات در بين مدّت ، شرايط منظَّم پيدا نشده است و بنتيجه نرسيده است ، پس بايد گفت : فقطَّ بواسطه اطَّلاع بر يك قسمت كم از شرايط ، با احتمال و گمان آينده پيشبينى مىشود ، و اين علم بغيب و حوادث آينده نيست ، و محمّد عبده از شافعى نقل كرده است كه در منى شيخى بود و براى من حكايت كرد كه همسرش چند نوبت بارور شده است و هر نوبت پنج فرزند زائيده است ، اين گونه غيبها و نوادر را چگونه متخصّصين مىتوانند بدانند ؟ اين بود نظر اين دو نفر مفسر دقيق روشنفكر ، لكن بايستى بگوئيم : معنى مفاتح الغيب حقيقتى است بالاتر از اين گونه اطَّلاعات ، و گر نه با پيدايش شرائط همه كس عالم بغيب است اگرچه بمحتويات جيب خودش باشد ، چون تمام معلومات و متخيّلات انسان غايب از حسّ او هستند . پس جمله ى « عِنْدَه مَفاتِحُ الْغَيْبِ » يعنى در پيشگاه قدرت خداوند حاضر و آماده است هر چيزى كه ما آدميزادها آن را با كلمه ى غيب توصيف ميكنيم ، و چون چنين معنى عام و كلَّى منظور است با جمله هاى بعد بعضى انواع آن يادآورى شده است . و باز در آخر مرتبه با عبارتى فراگيرتر گفته شده است : « لا رَطْبٍ » تا آخر ، سعدى اين مطلب را خوب بيان كرده است : حاجت مورى بعلم غيب بداند در بن چاهى به زير صخره ى صمّا و هم در اين شعرها : پس پرده بيند عملهاى بد همو پرده پوشد بآلاى خود بر احوال نابوده علمش بصير باسرار ناگفته علمش خبير برو علم يك ذرّه پوشيده نيست كه پيدا و پنهان بنزدش يكى است 2 - دوّمين سخن ما در جمله ى « لا رَطْبٍ وَلا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ » است كه عموم مفسّرين گفته‌اند مقصود لوح محفوظ است و توده ى مردم بمعنى قرآن مى - دانند و ميگويند : يعنى همه چيز در قرآن ياد شده است ، و در چندين سوره ى قرآن مثل يونس و هود اين كلمات تكرار شده است ، و در سوره هاى ديگر كلماتى همانند