ما درهاى بركات آسمان و زمين را به روى آنها باز كرديم . « فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ » 44 مجمع : ابن عبّاس گفته است : يعنى آنها نااميد هستند از نجات و رحمت ، بلخى گفته است : خوددار و فروتن هستند ، ديگرى گفته است : يعنى سرگردان هستند و دليل و برهان بر دفاع از خود ندارند . « فَقُطِعَ دابِرُ » 45 فخر : أبو عبيدة گفته است دابر يعنى آن فرد آخر كه كارهاى آنها را تدبير مىكند و به نظر او كار انجام مىشود نابود شود ، اصمعى گفته است : يعنى اصل و ريشه ى آنها را خدا قطع كند . « وَالْحَمْدُ لِلَّه » 45 مجمع : اين جمله راهنمائى و تعليم مردم است بر شكر انعام دفع شر ستمگران ، و مىفهماند كه نابودى اينجور مردم نعمتى است براى ديگران ، فضيل بن عياض گفت : از حضرت امام صادق عليه السّلام پرسيدم : « ورع » چيست ؟ فرمود : آن است كه شخص از آنچه خدا حرام كرده است دورى كند و از شبهات پرهيز كند ، و اگر منكرى ديد جلو بگيرد كه اگر كسى ديد و توانست جلو گير شود و نشد ، دوستدار معصيت شمرده مىشود ، و هر كس دوست بدارد كه ستمكار باقى و بجاى بماند ، دوستدار معصيت است ، و خداوند خود را ستايش كرده است كه ستمكاران را نابود نموده است در اين جمله « فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ » تا آخر . فخر : چون اگر آن مردم بيشتر زندگى مىكردند بيشتر ستم و بدكارى مى - نمودند ، نابودى آنها نعمتى بود براىشان كه گناهشان و مجازاتشان زيادتر نشد ، و اين جمله ستايشى است بر نعمتها كه آن نعمت يكى از آنها است ، و نيز نعمت ديگر خداوند كه در اين جمله حمد بر آن شده است اين كه براى آنها پيغمبر فرستاد و راهنمائى كرد و تنبيه ببأساء و ضرّاء كرد و تشويق بوسيله ى افتتاح ابواب خير كرد ، و چون هيچ وسيله در آنها كارگر نشد ، ناگهان نابودشان كرد تا وسيله ى فساد كم شود و عبرت ديگران باشد ، پس ستايش بايد بشود بر اين نعمتها . فى ظلال گويد : أخذ ببأساء و ضرّاء نه از جهت كينه توزى است و انتقام بلكه براى بروز قابليّتها است چنان كه مفاد آيه بعد « فَتَحْنا عَلَيْهِمْ - الخ » است .