بيمارى دل . « إِنَّ اللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ » 54 الميزان : يعنى نتيجه ى دوستى با يهودى و مسيحى اين است كه از راه مستقيم اسلام منحرف ميشوند و مانند آنها ستمكار به خود ميشوند و به آن جا ميروند كه آنها رفته‌اند . « يُسارِعُونَ فِيهِمْ » 55 مجمع : يعنى شتاب ميكنند در دوستى و خيرخواهى يهود ، و بعضى گفته‌اند : يعنى اصرار دارند در كومك به آنها در برابر مسلمين ، كلبى گفته است : كوشش دارند در دوستى يهود و رابطه ى با مسيحيهاى نجران كه آنها مال - دار بودند و به اين منافقين بيمار دل كمك ميكردند . « نَخْشى أَنْ تُصِيبَنا دائِرَةٌ » 55 مجمع : مجاهد و سدّى گفته‌اند : يعنى ميترسيم كار بدست دشمنان مسلمانان بيفتد و محتاج بكمك آنها بشويم ، كلبى گفته است : يعنى ميترسيم كه سال سخت باشد و خشكى و قحط بشود و براى زندگى و خوراك محتاج بكافران بشويم . فخر : زجّاج گفته است : يعنى ميترسيم كار محمّد به آخر نرسد و روزگار به صورت اول برگردد « باصطلاح خراسانيها در به آن پاشنه بگردد » . « فَعَسَى اللَّه » 55 فخر : مفسّرين گفته‌اند : كلمه ى « عسى » به معنى : اميد است ، كه از جانب خدا گفته مىشود البتّه انجام خواهد شد ، چون از شخص كريم تخلَّف وعده نميشود ، و مثل اين است كه بگويد : دلبسته و منتظر باشيد كه خواهد شد . « بالفتح » 55 طبرى : قتاده گفته است : يعنى قضا و قدر كارى بكند ، چون عرب كلمه ى فتح را بمعنى حكم و قضا و فرمان خدا استعمال مىكند ، سدّى گفته است يعنى فتح مكّه . مجمع : جبّائى گفته است يعنى فتح شهرهاى مشركين ، و حدّ مشترك همه ى گفته ها سخن ابن عبّاس است كه مقصود گشايش كار مسلمين است بوسيله پيغمبر . « أَمْرٍ مِنْ عِنْدِه » 55 مجمع : سدّى گفته است : يعنى از جانب خدا كارى