باشد كافر است ، جبّائى گفته است : مقصود علماى يهود است كه بر خلاف آنچه خدا فرستاده است حكم ميكردند ، و براء بن عازب از پيغمبر روايت كرده است : تمام اين جمله هاى كافرون و فاسقون و ظالمون تا آخر آيات همه براى توصيف و مخصوص به - كافران است . « وَكَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها » 48 فخر : چون در تورات مجازات بزهكار سنگباران معيّن شده است ، و يهود آن را تغيير دادند بتازيانه زدن و رو سياه كردن ، و بر خر وارونه سوار كردن ، و نيز مجازات كشتن ، كشتن قاتل معيّن شده است ، ولى آنها عوض كردند و تخصيص دادند اين مجازات را ببنى قريظه ، و بنى نضير را از اين مجازات معاف داشتند ، اين جمله ها در دنباله ى آيت اوّل گفته شده است كه نشانه ى كفر و حكم بر خلاف ما انزل اللَّه اين است كه در تورات اين جنايات را چنين مجازاتها معيّن كرديم . مجمع : كسائى كلمه ى « عين » و بقيه تا « و الجروح » همه را با رفع و صداى جلو قرائت كرده است ، و عدّه ى ديگر از قاريها همه را منصوب و با صداى جلو خوانده‌اند بجز كلمه ى « و الجروح » كه با رفع خوانده‌اند ، و عدّه ى ديگر همه را منصوب خوانده‌اند ، و همه ى قرّاء كلمه ى « اذن » با تشديد خوانده‌اند مگر نافع كه در همه قرآن بىتشديد قرائت كرده است . امام فخر نوشته است : قرائت نافع بىتشديد و با سكون است و ديگران با ضمّه و تشديد ذال قرائت كرده‌اند . « فَمَنْ تَصَدَّقَ بِه فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَه » 48 مجمع : بيشتر مفسّرين گفته‌اند : يعنى اگر مجروح يا اختيار دار مقتول كه باصطلاح « ولىّ دم » مينامند گذشت كرد اين عمل موجب كفّاره ى گناهان او است ، و از ابن عبّاس و مجاهد و سعيد بن جبير نقل شده است : يعنى اين گذشت موجب كفّاره ى گناه شخص جنايتكار است و اين عفو موجب آمرزش گناهى است كه آدم كشته است يا عضوى ناقص كرده است و در آخرت مجازات نخواهد شد . « وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ » - تا - « الظَّالِمُونَ » 48 مجمع : بعضى گفته‌اند مقصود يهود