ابراهيم عاملي ( موثق )
189
تفسير عاملي ( فارسي )
مهمتر عقايد آنها مولود از عقيده ى بتثليث است و ثالوث آنها « برهما و فشنو و سيفا » است كه در عمل و اتّحاد و ذات از يكديگر جدا نيستند ، و كار برهما مبدأ و آغاز پيدايش است و آفرينش ، فشنو ، نگهبان پديده ها است ، سيفا مباشر تغيير و تبديل و حيات و ممات است . و در حقيقت برهما با آب و فشنو با ابن وسيفا با روح القدس كه در عقيده ى تثليث مسيحيها هست بىكم و كاست برابر است ، و بعقيده ى من اصل دين و اعتقاد برهمنهاى هند توحيد بوده است كه آفريننده را پيغمبرشان براى آنها توصيف كرده است بسه وصف اصلى در خلقت : اوّل - صفت خالق بودن ، دوّم - نگهبانى و ياورى و كومككارى ، سوّم - تصرف و تغيير و تبديل در اوضاع جهان . و چون دورانى بر آنها گذشته و با بتپرستها آشنا شدهاند ، براى هريك از اين صفات مظهرى درست كردهاند و هر صفت را اصلى شمردهاند ، و چون با توحيد و يكتاپرستى خوى گرفته بودند ، براى هر اصل يك وحدت قائل شدهاند ، و هنديها مجسمه اى براى وحدت تثليث دارند . من خود در نزديكى شهر بفارس هندوستان مجسمه اى ديدم كه داراى سه صورت بود ، و شايد از آنها باشد كه موريس نقل كرده است . در خرابه هاى معبد قديمى يك بت داراى سه سر يافتيم كه در طىّ حوادث زمان درهم شكسته بود ، و آن شكل اشاره بوده است به اين اصل تثليث اصول دين آنها ، مسترفابر ، در كتاب اصل بتپرستى نوشته است : همانطور كه هنديها معتقد هستند بثالوث تركيبى از سه اصل ، بودائىها نيز به همين اصول سه گانه معتقد هستند . و مردم قديم مصر نيز معتقد بودهاند كه كلمه ، حقيقت لاهوتى است كه از ذات حقّ نمودار شده است ، و ديگر موجودات از آن پيدا شدهاند . ايرانيها نيز خدائى ميپرستيدند داراى سه اصل به نام : اورمزد ، ميترا ، اهريمن ، كه اورمزد ، خالق اصلى است ، ميترا فرزند خدا و واسطه ى در آفرينش بوده است ، و اهريمن پادشاه و فرمانده بر موجودات است و از مردم كلده و آشور و فينيقيه نقل شده است كه آنها معتقد بودهاند : كلمه ذات معبود و پسر خداوند است ، و در كتاب بنام ساكنين قديم اروپا نوشته است : بت -