« يَقْتُلُونَ الَّذِينَ » 21 ابو الفتوح : حمزه ( يقاتلون ) با الف قرائت كرده است يعنى جنگ مىكردند . از مقاتل نقل شده است مقصود پادشاهان بنى اسرائيل است كه آنها را مىكشتند با اينكه مردمان صالح و رهبران به عدالت بودند ، ابن جريج گفته است : مقصود آنهائى است كه پيرو انبياء بودند و چون ميديدند مردم پيغمبران را مىكشند آنها را نهى مىكردند ، ولى بعوض پذيرفتن پند اين پيروان را هم مىكشتند . و از ابو عبيده ى جرّاح نقل كرده‌اند كه پيغمبر نظير اين مطلب را نقل فرمود و به اين آيه استشهاد فرمود كه مقصود اينجور مردم و كار آنها است . « فبشّرهم » 21 ابو الفتوح نوشته است : اصل بشارت در لغت خبرى باشد كه از اثر آن سرور و حزن بر بشره پيدا شود ، و لكن در عرف در سرور و خبر خير مستعمل است و در عذاب و محنت استعمالش مجاز بود . « حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ » 22 ابو الفتوح نوشته است : اصل كلمه از حبط است و آن آن بود كه شتر گياهى بد بخورد و شكمش بياماسد از آن و هلاك شود . « فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ » 22 مجمع : مقصود يهود است و عمل آنها رفتار بتورات است و باطل بودن آن درست نبودن عمل بتورات و خونشان به حكم اسلام مباح بود و جايز القتل بودند و چون كار خوب مناسب آن عالم ندارند در آنجا هم از عمل خود بهره نمىبرند ، و همين است معنى جمله ى بعد : « وَما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ » 22 يعنى كارى نكردند كه در اين عالم يا عالم ديگر كسى يا چيزى يار و هواخواهشان باشد . سخن ما : آيت آخر جمله ى ( حبطت ) بمعنى : بيهوده و هدر شد از آن جهت ممكن است گفته شده است كه طرز كار و ضمائم خارجى گاهى طورى است كه كوششهاى انسان را نابود مىكند ، اگر برزگرى تخم بد بكارد يا شرائط زراعتش ناقص باشد يا آسيبى بزراعت برسد ، عمل نابود مىشود ، همچنين اهل صنعت و هنرپيشه و نويسنده ، پس اين جمله مىفهماند كه انسان به همان گونه كه در كارهاى مادّى بهره و محروميّت دارد ، در