خدا ، 4 - فرائض و واجبات خدا . ابو الفتوح : بهتر آن است كه بمعنى تفصيل فرائض باشد يعنى اينها حدود احكام و واجبات خداوند است . « وَمَنْ يَعْصِ اللَّه وَرَسُولَه وَيَتَعَدَّ حُدُودَه » 13 طبرىّ : ابن عبّاس نقل كرده است : جمله در وصف آنهائى است كه چون آيت ارث را شنيدند ، گفتند : چگونه كسى كه نه اسب سوار شود و نه غنيمت بياورد و نه بجنگ دشمن برود ميراث ببرد ؟ اين را بطور انكار بر حكم خدا گفتند ، و معلوم است اين گونه مردم كافرند و مخلَّد در آتش . فخر : آيه براى توصيف و تهديد آن كافرانى است كه به حكم خدا و تقسيم ارث راضى نشدند . سخن ما : 1 - جمله ى « مَنْ يُطِعِ اللَّه ) * تا آخر » شايد اشاره باشد كه سعادت حقيقى و بهشت جاودانى مشروط است برعايت حدودى كه از جانب خدا و رسول معيّن شده است ، پس اگر كسى با عقل و سليقه ى خود وظائف وجدانى و احكام كلَّى عقل را رعايت كند ممكن است گرفتار نباشد و ليكن بصريح اين جمله ها بالاترين بهره منديها و آخرين درجه ى استفاده براى او نخواهد بود و شايد جمله ى آخر « ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ » اشاره به همين مطلب باشد كه اگرچه ممكن است در فرمانبرى خدا و رسول گرفتارى و سختى نباشد ولى فوز عظيم در فرمانبرى آنها است . 2 - در آيت دوّم از دو جمله ى « وَمَنْ يَعْصِ اللَّه » و « وَيَتَعَدَّ حُدُودَه » ميتوان دو معنى مختلف فهميد : 1 - جمله ى اوّل شايد اشاره بمخالفين اسلام باشد ، يعنى كسانى كه فرمان خدا و رسول به آنها ابلاغ شده است و نافرمانى مىكنند و نمى - پذيرند ، نصيب آنها آتش است . 2 - جمله ى دوّم اشاره به كسانى است كه با اسلام سر و كار نداشته و از آن مطَّلع نشده‌اند اگر تخلَّف كردند از حدود خدا يعنى احكام وجدانى و وظائفى كه هر فرد عاقل آن را درك مىكند و پا روى وجدان و عقل خود گذاشتند متجاوز و متعدّى هستند و سزاى آنها آتش جهنّم است براى هميشه .