فخر : بآيات ديگر تصريح شده است كه فرار از جنگ گناه كبيره است و معنى اين جمله آن است كه خدا اين گناه را بخشيده است پس معلوم مىشود گناهان كبيره قابل بخشش است . « وَشاوِرْهُمْ » 159 طبرى : قتاده و ربيع گفته‌اند : با اينكه بهترين راه كارها بپيغمبر ( ص ) الهام مىشده است ، براى خوشدلى مسلمين امر شده است كه در كارها با آنها مشورت كند . سفيان بن عيينه گفته است : امر بمشورت با مسلمين براى آن است كه سرمشق آنها باشد و پس از فوت پيغمبر ( ص ) سنّت او را تعقيب كنند و كارها را با مشورت انجام دهند چنان كه در آيت ديگر مؤمنين ستايش شده‌اند به اين كه كارهاشان با مشورت انجام مىشود به اين جمله : ( وَأَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ ) . مجمع البيان : دو جهت ديگر هم نقل شده است : 1 - براى نمودار شدن مردم خيرخواه از بدخواه . 2 - ابو على جبائى گفته است : مقصود در كارهاى مادّى و نقشه هاى جنگ و رفتار با دشمن است . ابو الفتوح : و با وحى آسمان او را با مشورت حاجت نبود ، بعضى گفتند : مراد مشورت است در آنچه به او وحى نمىرسد ، زيرا عبد اللَّه عبّاس قرائت كرده است : ( و شاورهم فى بعض الامر ) . كلبىّ گفته است : چون مردم به كار جنگ بينا بودند مقصود مشورت در آن كارها است ، مقاتل گفته است : بزرگان عرب را ناگوار بود كه در كارها با آنها مشورت نشود ، براى جلب خاطر آنها اين دستور صادر شده است . و هم ابو الفتوح : گفتار پيغمبر است كه هيچكس با مشورت بدبخت نمىشود و هيچكس با استبداد و خودسرى خوشبخت نخواهد شد . و نيز آن حضرت فرمود : چون فرماندهان خوب داشته باشيد و سرمايه دارهاتان بلند همت و بخشنده باشند و كارهاى خود را با مشورت انجام دهيد ، زندگى بر شما خوش است ، و اگر حكومت به