مىشود . و چندين جهت ديگر هم نقل كرده است . « وَاللَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » 156 جمله ى تعملون با يا و تا هر دو قرائت شده است ، و در نتيجه ى معنى تفاوتى نيست چون بقرائت اول و صيغه ى غايب معنى چنين است : شما مثل آنها نباشيد كه كارشان را خدا مىداند ، و بقرائت دوّم و صيغه ى مخاطب معنى چنين است : شما مثل آنها نباشيد و گر نه خدا از كارتان خبردار خواهد شد . « أَوْ مُتُّمْ » 157 در اين جمله نيز دو قرائت نقل شده است با كسر ميم و ضمّ آن و در معنى تفاوت نمىكند . سخن ما : 1 - آيت اوّل جلوگير از دو انديشه ى غلط است : يكى فكر محال و ديگر تأسف بر گذشته چون تصوّر اينكه اگر كسى از خانه اش بيرون نرود و نزد خويش و خانواده اش بماند از مرگ محفوظ است انديشه اى است غلط زيرا حزم و احتياط در مواظبت از خطر است كه از آنچه براى عموم خطرناك است بايد احتراز كرد اما حوادث و اتّفاقات غير منتظر به اختيار كسى نيست و خوددارى از كارهاى ضرورى حياتى وسيله ى جلوگيرى از آنها نيست پس تأسف بر جلوگيرى از اين گونه حوادث آن هم پس از گذشتن انديشه اى است بيخردانه كه نبايد انسان مغز و اعصاب خود را به اين افكار خسته و فرسوده نمايد . 2 - آيت آخر دلدارى است و اميدوارى و نشان دادن يك حقيقت كه شما مسلمين انديشه ى بد نكنيد زيرا مرگ در جنگ يا بستر نتيجه اش وصول بحقّ و حقيقت است . 3 - جمله ى : « لإِلَى اللَّه تُحْشَرُونَ » يعنى همه را بسوى خدا جمع مىكنند و چون سوى خدا يعنى ارتباط بقدرت بىآغاز و انجام پس در مرگ و حيات تفاوتى نيست و در هر صورت جزء آن قدرت و فراهم شده هاى آن هستيم ، ليكن دو مطلب قابل توجّه است : اوّل اينكه انسان چون بواسطه ى نيروى اراده و فكر با ديگر موجودات تفاوت