1 - خدا شما را بخشيد و در عالم ديگر بر اين گناه مجازات نخواهد كرد . 2 - شما را بخشيد و دشمن را مسلَّط نكرد كه بتواند همه تان را نابود كند . مجمع : بلخىّ گفته است : يعنى مأمور شدند كافران را تعقيب كنند و چون به آنجا رسيدند كه حمراء الاسد ناميده مىشد آنها را از اين تكليف معاف داشت و بخشيدشان . « إِذْ تُصْعِدُونَ » 153 طبرى : عموم قرّاء با صداى جلو تاء و صداى زير عين ، قرائت كرده‌اند ، از حسن بصرى نقل شده است كه او با صداى بالا در هر دو قرائت كرده است ، و بنا بقرائت اوّل معنى اين است كه شما در ميان درّه فرار مىكرديد ، و گفته‌اند در قرائت ابىّ بن كعب چنين بوده است : « اذ تصعدون فى الواد » . و از قتاده روايت شده است كه در معنى آيه گفته است مربوط بروز احد است كه مردم در ميان درّه فرار مىكردند و پيغمبر ( ص ) در دنبال آنها مىگفت بندگان خدا بسوى من ، بسوى من ، و امّا بقرائت حسن بصرى نظر او اين بوده است كه مردم به روى كوه فرار مىكردند . و اسباط از سدّى روايت كرده است : مسلمين كه فرار كردند يك عده رفتند به شهر مدينه عدّه اى هم بكوه بالا رفتند و پيغمبر هم مردم را آواز مىداد : « الىّ عباد اللَّه ، الىّ عباد اللَّه » و از ابن عبّاس نقل شده است كه : مىفرمود : « ارجعوا الىّ عباد اللَّه ، ارجعوا الىّ عباد اللَّه » . « وَلا تَلْوُونَ » 153 ابو الفتوح : حسن بصرى با يك واو خواند براى تخفيف . « عَلى أَحَدٍ » 153 كلبىّ گفته است : يعنى بر پيغمبر ( ص ) . « فَأَثابَكُمْ » 153 حقيقت ثواب پاداش نيك است ولى براى سزاى بد هم استعمال مىشود ، مثل : « هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ » . « غَمًّا بِغَمٍّ » 153 طبرى : قتاده گفت : يك غمّ آواز كشته شدن پيغمبر ديگرى آن زخمها و كشته ها بود كه شصت و شش نفر از انصار و چهار نفر از مهاجرين كشته شدند ، و عدّه اى ديگر گفته‌اند : غم اوّل از دست دادن غنيمت و محروميّت از فتح بوده است . و غمّ دوّم آنكه : ابو سفيان پس از كشتار بر كوه بالا رفت و مسلَّط شد به