كه عالم ملك است محدود مىبينند و آنچه در اين عالم انجام مىشود وابسته به عمل ديگرى است و همه ى افعال عالم مادّه به يكديگر وابسته و در عرض يكديگر هستند در آيه عرض جنّت معيّن شده است ليكن عالم ذات و صفات الهى كه قابل درك بشر نيست طول عالم افعال است و چون افعال خدا مظهر صفات او است و صفات كه بىنهايت است پس جنّت افعال هم بىنهايت است و آنهائيكه از درك صفات خداوند محروم هستند گرفتار عالم مادّه و عرض افعال الهى هستند و عرض بهشت براىشان معيّن شده است و آنهائيكه مستغرق در صفات حقّ هستند براى آنها بهشت و افعال الهى طول و عرض ندارد و قابل اندازه گيرى نيست . و باز كاشانى كلمه ى « المتّقين » را اين جور تعبير كرده است : يعنى آنهائى كه پرهيز دارند از اينكه پرده ى شهوات و افعال مادى جلوگير كارهاى معنوى و افعال الهى بشود و باز پرهيز دارند كه بواسطه ى نسبت دادن كارى را به غير حقّ مشرك بشوند . تفسير صفى : نك شنو تحقيق جنت در فتوح كاسمان را در علوّ جان است و روح چون بهشت از وجه وسعت و اعتلا در عيان آيد شود ارض و سما اين مثل باشد در اينجا بر صواب بينى ار شخصى كه مرد او را بخواب بينيش با صورت و شكلى كه داشت گرچه رست از شكل و صورت را گذاشت نك مجرّد از لباس و صورت است ليك بر صورت هنوزش نسبت است پس مثالى گر تو خواهى بهر عرض چاره نبود هيچ زين افلاك و عرض عبده : از قفّال نقل است : ممكن است ارتباط اين آيه بسابق اين باشد كه چون مشركين از سود ربا مخارج جنگ را تهيّه كرده بودند مسلمين هم به اين انديشه باشند كه از سود ربا مخارج تلافى كار آنها را تهيّه كنند ، به اين آيه جلوگير از اين نقشه شده است و هم خود شيخ عبده احتمال داده است كه چون در آيات پيش جلوگيرى از دوستى يهود شده است در اين آيات يادآورى باشد كه شما با