و امامان است . « تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ » 110 طبرى : يعنى فرمان مىكنيد بايمان به خدا و پيغمبر و انجام دستورهاى دين و جلوگيرى مىكنيد از شرك و تكذيب پيغمبر و اقدام به آنچه در دين ممنوع است . « مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ » 110 مجمع : يعنى عبد اللَّه بن سلام و ياران او كه از يهود بودند ، و نجاشى پادشاه حبشه و موافقين او كه مسيحى بودند . « وَأَكْثَرُهُمُ الْفاسِقُونَ » 110 مجمع : با اينكه يهودى و مسيحيهاى غير مسلمان كافر بودند توصيف بفاسق شده‌اند براى اينكه در دين خود هم رعايت مقرّرات و احكام را نمىكردند چون در تورات و انجيل پيغمبرى حضرت رسول را خوانده بودند و منكر شده بودند پس در دين خود هم متجاوز و فاسق هستند . و بعضى گفته‌اند يعنى : در ميان كافران مانند فاسقان در ميان گناهكاران هستند ، و همانطور كه فاسق گناهكارى است بىباك و زشت ، اينها هم كافرانى هستند بىباك و زشتكردار كه كفر و انحراف آنها به صورت فحشاء و بزه كارى نمايان است . « إِلَّا أَذىً » 111 طبرى : 1 - آزار به زبان ، 2 - سخنان كفر گفتن مثل خداوندى عزير و عيسى ، 3 - اصرار بر كفر و مخالفت ، 4 - دعوت كردن مسلمين را بدين و عقيده ى خود ، 5 - طعن بر پيغمبر و دين اسلام . « يُوَلُّوكُمُ الأَدْبارَ ثُمَّ لا يُنْصَرُونَ » 111 مجمع : اين جمله اعجاز و اخبار از غيب است كه يهود مدينه و اطراف آن همگى با پيغمبر ( ص ) معارضه كردند و شكست يافتند و نابود شدند . « ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ » 112 مجمع يعنى : هرگز از خوارى رهائى ندارند ، چنان كه كشته شدند ، يا اسير شدند ، يا اخراج از خانمان و زندگى شدند ، و يا مجبور بپرداخت جزيه شدند . « إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّه » 112 طبرى : يعنى آنها پيوسته در ذلَّت هستند و در