نازل شده است . مگر بگوئيم ستايش بر افاضه‌ى وجود است 2 - كلمات * ( ( رَبِّ الْعالَمِينَ ) * . . . * ( مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) ) * اشاره است كه ستايش و پرستش مختصّ به آن است كه آغاز و انجام آفرينش به او است نه به آن كه خود فرض كنيم و بينديشيم 3 - * ( ( الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ) ) * شايد اشاره باشد بزشتى عقايد ديگر اديان كه از پيچ و خمهاى فرض شريك و فرزند براى خدا و شفاعت بتها بيزاريم و مىخواهيم راه مستقيم توحيد را بما بنمايانى تا از چنين افكار زشت بر كنار باشيم و بيواسطه تو را بپرستيم چنان كه در آيت ديگر گفته شده است . ( أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً ) و نيز مفاد اين شعر است : بر آتش نشانند سجّاده‌ات اگر جز بحقّ ميرود جاده‌ات 4 - * ( ( الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ) ) * شايد اشاره باشد بآنهائى كه عقل و فهم خود را به كار نمىبرند و با تعصّب و تقليد حقّ را انكار كرده‌اند و در نتيجه مغضوب و گمراه شده‌اند 5 - مفسّرين مثل مجمع و صافى روايت كرده‌اند كه مقصود از * ( ( الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ) ) * يهود است كه در آيت ديگر گفته شده است ( مَنْ لَعَنَه اللَّه وَغَضِبَ عَلَيْه وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنازِيرَ ) و مقصود از * ( ( الضَّالِّينَ ) ) * مسيحيها هستند بدليل اين جمله‌ى قرآن ( لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيراً ) ولى ممكن است بگوئيم : آنها كه مشمول انعام حقّ نيستند و در آيه گفته شده است : ما را به راه آنها رهبرى مكن دو دسته‌اند : اوّل آن كه محروميتش بيشتر است و زشتر است ، مردمى هستند كه اثر وجودى آنها منفى است و موجب ضلال و گمراهى مردم مىشوند . و جلوگير مردم ميشوند از وصول بغايت مطلوب كه در حقيقت معارض با خدا و آفرينش هستند از اين جهت توصيف شده‌اند به * ( ( الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ) ) * . دسته‌ى دوّم آنها هستند كه فقطَّ خود گمراه هستند و زيانى به كسى ندارند البتّه آنها در درجه‌ى دوّم هستند و بعد از دسته‌ى اوّل منفور هستند 6 - فقهاى شيعه باتّفاق واجب ميدانند در ركعت اوّل و دوم نماز سوره‌ى فاتحه خوانده شود چون روايت مشهور است ( لا صلاة الَّا بفاتحة الكتاب ) يعنى آن نماز كه اين سوره در آن نباشد درست نيست البتّه با توجّه ، نه