مجمع : از ابن عباس روايت شده است : در سال ششم هجرى پيغمبر با هزار و چهار صد نفر از يارانش براى انجام مراسم دينى بمكّه روانه شد چون بحديبيه رسيد كه در فاصله‌ى يك منزل از مكّه در راه جدّه است و آب و درخت زياد دارد اعراب جلوگير او شدند و مدّت يك ماه پيغمبر را نگاه داشتند تا پيمان برقرار كرد كه برگردد و سال بعد موقع عمره بيايد و مردم مكّه سه روز آنجا را خالى كنند و در اختيار مسلمانان بگذارند كه مراسم دينى خود را در اين مدّت انجام دهند ، سال بعد كه پيغمبر آهنگ مكّه كرد دو دل بود كه با اعراب چه رفتار بفرمايد زيرا كه جنگ در ماه حرام ناگوارش بود در اين حال بود كه اين آيه نازل شد و تكليف آن حضرت را معيّن كرد . ترجمه : 190 در راه خدا و پيشرفت دين بجنگيد با آنهائى كه با شما مىجنگند و زياده‌روى نكنيد كه خدا چنين مردم را دوست ندارد . 191 و هر كجا كافران را بيابيد بكشيد و همانطور كه شما را از مكّه اخراج كردند [ و پيغمبر فرار كرد ] شما هم آنها را از منزلشان بيرون كنيد كه آشوب و آزار سختتر و بدتر است از آدمكشى و تا با شما به مسجد الحرام نجنگند شما با آنها نجنگيد و اگر با شما جنگيدند آنها را بكشيد كه چنين است سزاى كافران . 192 و اگر از كار خود باز ايستادند البتّه خدا آمرزنده است و مهربان . 193 با آنان بجنگيد تا آشوب و آزارى نماند و همه مردم خداپرست شوند و چون از آشوب دست بدارند پس [ بخودشان گذاريد كه ] جز بر ستمكاران آزار روا نباشد . 194 آنچه آنان به ماه حرام كنند شما با آنان چنان كنيد و بىحرمتى خانه‌ى خدا را سزا دهيد و آنكه بشما تجاوز كرد به همان گونه كه بشما ستم كرده با او رفتار كنيد و از نافرمانى خدا پرهيز كنيد و بدانيد كه خدا با پرهيزگاران است . 195 در راه خدا ببخشيد و خود را بدست خود بنابودى نيفكنيد و نكوئى كنيد كه خدا دوست دار نكوكاران است . سخن مفسّرين : * ( قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّه ) * - 189 مجمع : مفسّرين قديم گفته‌اند : اوّل آيه كه امر بجهاد كرد اين آيه بود و پيغمبر ص