ابراهيم عاملي ( موثق )
93
تفسير عاملي ( فارسي )
آيات يادآورى شده است : ميگويند : چون دريا شكافته شد و دوازده راه نمايان شد . هر دستهاى گفتند ما از ديگران خبر نداريم و شايد آنها غرق شدند ، موسى از خدا خواست و ديوارههاى آب پنجره شد كه هر دستهاى كه براهى ميرفت دستهى ديگر را ميديد و همين بهانهگيرى در هر مورد بود براى عصاى موسى گفتند اگر گم شود ما از تشنگى مىميريم . دستور رسيد كه موسى به سنگ فرمان دهد و عصا نزند ، باز گفتند اگر در بيابان شنزار و بىسنگ باشيم تشنه خواهيم بود ، باز فرمان شد بموسى كه سنگى هميشه با خود داشته باشد . و در هر مورد از اين بهانهها زياد داشتهاند كه در كتابها نوشتهاند . و معلوم است كه از اين چند آيه كه پى در پى با يهود سخن مىگويد و در اطراف آن حكاياتى نوشتهاند ، مقصود معرّفى يهود و بيوگرافى آن ملَّت است براى پند ديگران و آرامش خاطر پيغمبر ص كه بقول جامعه شناسان : يك ملَّت در ادوار تطوّر خود شامل مردمى ميگردد درست نمونهى ادوار و تطوّراتى كه ملت در مدّت زيادى طىّ كرده است و تا وقتى كه حالت روحى هر كدام اين مردم از حدود دورهى سابق تجاوز نكرده نمىتواند با دورهى بعد سازگار و منطبق شود ، از اين جهت تمدّنها و تربيتها نمىتوانند با همهى وسائل و كوشش خود آنها را بطور مساوى مبدل نمايند و براى همين حالت ركود روحى افراد است كه بعوض پيشرفت بسوى مساوات و همكارى اختلاف و دو دستگى و بهانهجوئى در آنها زياد مىشود ، و در نتيجهى اختلاف نيروى پذيرش و ضعف عقلى بجاى اينكه مطالب را از صورت احساس و حب و بغض و عقيدهى خرافى به صورت معقول و مستدلّ تبديل كنند ، پيوسته گرفتار نوسان افكار و اختلاف آراء و تضادّ عقايد هستند . بهترين نمونهى اين مسئله پيشرفتهاى ملَّت خود ما مىباشد در تمدّن و فكر و عقيده در اين مدّت پنجاه سال دورهى مشروطه كه با همه وسائل جور بجور كه براى هر قسمت آماده شده است اختلاف افكار و تفاوت آمادگى مردم براى تشخيص مصالح زيادتر شده است كه اگر بخواهيم با سوابق تاريخ و استعداد اصلى قديمى و طول مدّت و تحوّل ساير ملل جهان در اين عصر بسنجيم مىتوان گفت در تمام اين مدّت راكد