بوده است و آدم نافرمانى كرده است يا دستورى براى مصلحت موقّت غير الزامى بوده است چنان كه عقيده‌ى ما شيعه همين است . و در معنى شجره نيز اختلاف است . ابن عباس گفته است : مقصود خوشه‌ى گندم است . عبد اللَّه مسعود و سدّى گفته‌اند : درخت انگور است . ابن جريج گفته است : انجير است . از علىّ ( ع ) روايت شده است : درخت كافور است . كلبى گفته است : كنايه است از درخت علم بخير و شرّ . ابن جذعان گفته است : درختى است كه ميوه‌ى آن زندگى جاودانى است و ملائكه از آن استفاده مىكنند . نيشابورى : ربيع بن انس گفته است . آن درختى بوده است كه موجب پليدى ميشده است و در بهشت پليدى جايز نبود . * ( فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطانُ ) * 36 - مجمع . حمزه ( ازالهما ) با الف خوانده است يعنى ثبات آنها را بزوال و نابودى تبديل كرد و ديگران ( ازلّ ) با تشديد لام خوانده‌اند يعنى آنها را لغزاند . كشف الاسرار : اين عجب نگر كه ز اوّل رهى را بنوازد شغلكهاش برسازد به آخر غوغا فرستد و ساخته براندازد و در خم چوگان عتاب آرد . پير طريقت گفت : « الهى تو دوستان را بخصمان مىنمائى درويشان را بغم و اندوهان مىدهى . بيمار كنى و خود بيمارستان كنى ، درمانده كنى و خود درمان كنى از خاك ، آدم كنى ، و با وى چندان احسان كنى ، سعادتش بر سر ديوان كنى ، و بفردوس او را مهمان كنى ، مجلسش روضه‌ى رضوان كنى ، ناخوردن گندم با وى پيمان كنى ، و خوردن آن در علم غيب پنهان كنى . آنگه او را بزندان كنى و سالها گريان كنى ، جبّارى تو كار جبّاران كنى ، خداوندى كار خداوندان كنى ، تو عتاب و جنگ همه با دوستان كنى . پير طريقت را پرسيدند كه در آدم چگوئى در دنيا تمامتر بود يا در بهشت ؟ گفت : در دنيا تمامتر بود از بهر آنكه در بهشت در تهمت خود بود و در دنيا در تهمت عشق . آنگه گفت : تا ظنّ نبرى كه از خوارى