حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )
70
تاريخ قم ( فارسي )
و فونج ، توس بن نوذر و بيب بن جودرز بر دست قباد بن قباد مهندس آن روزگار اين ديهها را بنا كرده است ، فاردان و شيذازيند [ 1 ] ، اين هر دو ديه بيب بن جودرز بنا كرده است و در موضع شيذازيند اسب كرّهء اشقر از بهر او زين كردند كه پيش از آن بر آن زين ننهاده بودند و آن موضع بشيذزين باز ميخوانند و بعد از مدّتى شيذازيند نام كردند ، مهر جشنسفاباد مهر ميشست [ 2 ] آن را بنا كرده است ، روقان اردشير بن بابك آن را بنا كرده و نام آن به فارسى رودگان بوده است بعد از آن معرّب گردانيدند و گفتند روقان ، جوسق ، اردشير بن بابك بفرمود تا اين جوسق را ميان روقان و خانشاه بنا كردند تا منظرهء باشد از براى كسى كه در روقان بنشيند بعد از آنك بنا نهادند نام نهادند بخانشاه ، و سكان ، راوى گويد كه سبب بناى آن آن بود كه چون اردشير روى از اصفهان باز پس كرد بعد از آنك شهر فناه ملك اصفهان را بكشت و اين شهر از جمله ملوك طوايف بوده است و ملوك طوايف آن كسانىاند كه اسكندر بريشان مالك شد و ايشان را ملوك طوايف نام نهاد پس بسبب آنك اسكندر بر هر يكى بناحيتى مالك شده بود و طوايف بحسب لغت نواحى باشد اردشير بموضع نياستر قاسان فرود آمد و نياستر بنا كرد پس از آنجا رحلت كرد و بموضع خانشاه [ 3 ] فرود آمد و پيش از فرود آمدن ببناى آن فرموده بود و اردشير در آن حالت بر كنار وادى قمرود نزول كرده بود و ملوك همه اوقات منزل و مقام بر كنار رودخانه ها و در كوهها و شهرهايى كه تحمّل لشكر و غلبه آن توانند كرد ساختهاند و فرود آمدهاند پس از آن اردشير از خانشاه بدود آهك آمد و آنجا فرود آمد و لشكر ملك رى و ملك همدان روى به دو نهادند و لشكر رى بروقان و دود آهك فرود آمدند و لشكر همدان بسكان و هنبرد فرود آمدند چون اردشير كثرت و غلبه هر دو لشكر بديد نذر كرد كه چون او برين هر دو لشكر ظفر يابد در موضع ظفر آتشكده بنا نهد پس لشكر به يكديگر رسيدند و اردشير بريشان ظفر يافت و همه را بكشت و هيچكس ازيشان زنده بنماند اردشير بخانشاه بموضع خود باز گرديد چون مطمئن و آراميده شد كمان و تير خود را بخواست و از موضع خانشاه بينداخت بحدّ قريه هنبرد بموضع سكان
--> [ 1 ] - خ ، ل : شيذازنيد و مطابق وجهى كه براى نام آن مؤلف آورده است شيذازيند صحيح است ، [ 2 ] - خ ، ل : ميشت ، [ 3 ] - خ ، ل خونشاه ،