حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )
49
تاريخ قم ( فارسي )
شدن آن گل ناحيت قم بمدّت ده روز خشك شد و گل ناحيت تيمره به پنج روز پس بر آن اتّفاق كردند كه دو دانگ از آب اهل قم را باشد و چهار دانك اهل تيمره و انار [ را ] و هر دو گروه قسط و نصيب خود از آب در هر ماهى به دو دفعه فرا ميگرفتند در پانزده روز اوّل از ماه اهل قم اوّل ماه پنج روز تصرّف كنند و بعد از ايشان اهل تيمره و انار ده روز تصرّف كنند و بدين ترتيب در پانزده روز آخر نوبت با سر گيرند تا آنگاه كه ماه تمام شود ، و امّا بعضى ديگر گويند كه اهل قم در دفعهء دوّم پنج روزهء آخرين آب تصرّف ميكردند و در دفعهء اولى پنج روز اول چنانچ در هر ماهى پنج روز اوّل ماه و پنج روز آخر ماه آن آب را فرا ميگرفتند و باقى ايّام بيست روزه اهل تيمره فرا ميگرفتند و بعد از آن اتّفاق كردند كه اهل قم از طلوع آفتاب سوارى بفرستند تا بر كنار رودخانه قم بر بالاى رودخانه بجانب تيمره براند تا بوقت غروب آفتاب و درين ميانه بهر سدّى و بندى از جويهاى تيمره و انار كه برسد بشكافد و بگشايد و آبهاى آن در وادى قم روانه كند به شريطهء مذكوره ، پس اهل قم سوارى را بفرستادند تا از وقت طلوع آفتاب براند بشتاب و سرعت بوقت غيبوبت و فرو شدن آفتاب به پل قريهء تبره از ديههاى تيمره رسيد چنانچ از قم تا بدانجا مقدار بيست و نه فرسخ بوده و از آنجا تا به سدّ بالاى آن هيچ سدّى نبود و چند گام مانده بود نه وقت مانده بود و نه اسب را قوّت پس آن سوار تازيانه را از پيش بينداخت بر موضع بند آب آمد و اسب او هم آنجا بيفتاد و آن موضع را اسفانبند نام كردند بنام آن اسب پس اين رسم بماند و هر ماهى اهل قم بيرون مىآمدند با مردم بسيار و برزيگران و آبهاى تيمره و انار را ميشكافتند و در وادى قم روانه ميكردند از سى عدد جوى از جويهاى تيمره صغرى و انار بر سر آب مىبودند و محافظت ميكردند تا مدّت پنج روز پس بقم انواع غلَّات و زراعت نمودند ، انواع سبزه از جاليز و پنبه و انواع بقول بكشتند و زراعت نمودند و اين آب كه از جويهاى تيمره و انار در وادى مىانداختند و باصطلاح او را غرى گويند مشتق از ايغار و ايغار در لغت جمعست و اضافت يعنى آب انار و تيمره و انار اضافت مىكنند و جمع ميگردانند با آب رودخانهء قم مضى هذا ، پس بگاهى كه آب بقم عزيز الوجود و اندك بودى اين آب از تيمره و انار با آب وادى قم از وقت حاجت و احتياج بدان تا بوقت آن كه از آن مستغنى شدندى جمع و اضافت ميكردند در هر