هم درين سال سلطان بر خوارزم مستولى شد . حاكم خوارزم مأمون فريغونى بود و به خواهر ، داماد سلطان و بر دست مهتر لشكر خود اينال تكين كشته گشت . سلطان لشكر فرستاد و اينال تكين را بكشت و خوارزم و جرجانيه با تصرف گرفت . [ 1 ] وزير سلطان ، ابو العباس فضل بن احمد ، غلامى خوب صورت داشت . سلطان مىخواست كه او را بستاند . اما جهت غلامى سخن گفتن پسنديده نمىديد . روزى وزير ، سلطان را به خانه برد و پيشكشها كرد ، از جمله ده غلام . نديمى گفت اين همه ترا ، آن يك غلام بده . وزير نداد . سلطان بخشم بيرون رفت . پس از وزير قرضى خواست . وزير خود را بافلاس منسوب كرد و سوگندى بر آن خورد . قصاد ودايع و دفاين او بدست باز دادند . وزير برنجيد و بزندان رفت و بسلطان پيغام فرستاد كه آنچه داشتم بيرون گذاشتم و زندان اختيار كردم . سلطان فرمود كه مرا شرم آمد اين معنى در عمل

--> [ 1 ] - چنان كه در تاريخ سامانيان نيز اشارت رفت ، در زمان حكومت آن خاندان ناحيهء خوارزم تحت سلطه دو خانواده بود : يكى خاندان مأمونيان يا فريغونيان كه بر قسمت چپ جيحون حكومت داشتند و پايتخت ايشان شهر گرگانج يا جرجانيه يا اورگنج بود ، در نزديك محل فعلى شهر خيوه . ديگر خانوادهء خوارزمشاهيان قديم كه بر ساحل راست جيحون حكومت مىكردند و پايتختشان در كاث يا شهرستان قرار داشت . در سال 385 ابو العباس مأمون بن محمد صاحب جرجانيه - چنان كه گذشت - بر ابو عبد الله خوارزمشاه دست يافت و پس از آنكه او را ، در مقابل خون ابو على سيمجورى ، كشت بر خوارزم شرقى دست يافت و خود را خوارزمشاه خواند . بعد از فوت ابو العباس مأمون پسرش ابو الحسن على بجاى او نشست ( 387 ) و او با محمود در دوستى زد و خواهر او را بزنى گرفت . پس از ابو الحسن ، برادرش ابو العباس مأمون بن مأمون نيز با محمود اظهار دوستى كرد و او نيز خواهر محمود را به ازدواج خود در آورد و با اين همه وى به ملوك خانيه ما وراء النهر هم بى تمايل نبود . سلطان محمود چون ازو سوء ظن داشت ، به او تكليف كرد كه در خوارزم بنام او خطبه خواند . خوارزمشاه ظاهرا مخالفتى نكرد ولى امراى خوارزم برو شوريدند و او را كشتند ( 407 ) و برادرزاده اش را بجاى او نشاندند . محمود ، ظاهرا به قصد انتقام خون داماد خود و نجات خواهر ، ولى باطنا براى تصرف خوارزم رفت و پس از جنگ در 5 صفر 408 بجرجانيه وارد شد و افراد خاندان مأمونى را دستگير كرد و بغزنين آورد و حكومت آنان را بر انداخت . ابو على سينا و ابو ريحان از جمله دانشمندانى بودند كه در كنف حمايت ، خاندان علم دوست مأمونيان زندگانى مىكردند .