و سرهاشان بحجاج فرستاد . حجاج در سنهء ثلاث و ثمانين شهر واسط بنا كرد و در سنهء خمس و ثمانين يزيد بن مهلب را از خراسان معزول كرد و او را با تمامت بنى مهلب محبوس گردانيد و خراسان ، قتيبة بن مسلم را داد . عبد الملك در خواب ديد كه چهار نوبت در محراب كعبه بول كردى . اين خواب با سعيد بن مسيب معبر بگفت . جواب داد كه از پشت تو چهار پسر حكومت كنند و آن خواب راست آمد : پسرانش وليد و سليمان و يزيد و هشام ، حكومت كردند و راستى آنكه حكومت كردن بنى اميه با بول كردن [ در كعبه ] [ 1 ] زيادت فرقى نداشت . در عهد عبد الملك ، جرايد ديوانى از صورت پارسى با عربى نقل كردند و رقوم بنياد نهادند . [ سازندهء آن وزير عبد الحميد بن يحيى بود ] [ 2 ] بثينه [ 3 ] و جميل ، عاشق و معشوق معاصر او بودند . بثينه اسمر و لاغر بود و زيادت حسنى نداشت ، اما فصيحه بود . عبد الملك از او پرسيد كه جميل در تو چه جمال ديد كه ترا از جمله عالم برگزيد . او جواب داد : اهل شام [ 4 ] در تو چه هنر و استحقاق ديدند كه ترا بخلافت گزيدند ؟ عبد الملك خجل و ساكت شد . بعهد او موسى بن نصير ، اندلس و بربر در اسلام آورد . عبد الملك در منتصف شوال سنهء ست و ثمانين نماند . بيست و يك سال و يك ماه پادشاهى كرد : هشت سال با عبد الله زبير در تنازع و سيزده سال و نيم پس ازو . مدت عمرش شصت و دو سال . از سخنان اوست : افضل الناس من تواضع عن رفعة و اعرض عن قدرة و انصف عن قوة . المنتقم لله وليد بن عبد الملك بن مروان بعد از پدر به حكم وصيت و بيعت پادشاه شد . مرد كريم نهاد و فراخ عطا بود . جهت محدثان اخبار نبوى ، در شهرها رسمها پديد كرد .

--> [ 1 ] - ف ، ب : محراب كعبه . [ 2 ] - ق ، ندارد . [ 3 ] - از عشاق معروف عرب مثل كثير و عزه و قيس و لبنى و ليلى و مجنون . [ 4 ] - ف : عالم .