حمد الله مستوفي قزويني
81
تاريخ گزيده
گروهى را به سپاهيگرى و گروهى به پيشه ورى و گروهى به برزيگرى مشغول گردانيد . اكثر صنعتها در زمان او با ديد شد . آهن از سنگ [ بيرون آوردن او باز يافت ] [ 1 ] و از آن آلات حرب و كارفرماها ساخت . علم طب در زمان او آغاز كردند و اول كسى كه در آن شروع نمود يا بال بن لامح بن متوشلخ بن محوئيل بن يحمور بن اخنوخ بن قابيل بن آدم [ 2 ] بود . و برادر يابال ، يوبال [ 3 ] نام ، علم موسيقى از آواز موسيجه وضع كرد و برادر ديگرشان توبل [ 4 ] بيشتر صنعتها وضع كرد . جشن سده ، جمشيد نهاد و بتپرستى در عهد او غلبه [ گرفت ] [ 5 ] . جهت آنكه جمشيد در آخر [ كار ] [ 6 ] دعوى خدائى كرد و بر شكل خود تمثالها ساخت و به اطراف فرستاد و فرمود تا آن را پرستند . از آثار او [ عمارت ] [ 7 ] اصطخر است ، چنان كه دوازده فرسنگ طول و ده فرسنگ عرض داشت و در اندرون ، مواضع و مزارع بود و شهر همدان و [ فول ] [ 8 ] سنگين بر دجله [ 9 ] . چون اسكندر آن را بديد گفت اثرى عظيم است پادشاهان فرس را و آن را بشكافت . اردشير بابكان خواست كه عمارت كند ، دستش نداد ، از زنجير جسر بست . مدت پادشاهى جمشيد هفتصد سال . [ عاقبت ] [ 10 ] از ضحاك بگريخت . صد سال گرد جهان مىگشت تا وفات يافت . ضحاك نامش به عربى قيس و به پارسى بيورسف بن مرداس بن زينكاوند بن بادسره بن تاج بن فرواك بن سيامك بن كيومرث [ 11 ] . فارسيان او را بلقب ده آك گفتند يعنى خداوند
--> [ 1 ] - ب ، ك ، م : او بيرون آورد . [ 2 ] - ك : يا فال بن لامح بن متوشائيل بن محويا - ايل بن عيزار ( ؟ ) . . . ب : سامان بن لافخ بن متوشائيل بن محويا ايل . . . بهر حال ضبط صحيح بعضى ازين اسامى ميسر نگرديد و در تاريخ الحكماء هم ديده نشد [ 3 ] - ق ، ك : لو مال ( ؟ ) - ر : نوفال [ 4 ] - در نسخهء ق : نوفل [ 5 ] - ساير نسخ : كرد [ 6 ] - ايضا : عهد [ 7 ] - ك : تمام اصطخر - ب : تمامى عمارت م : تمامى عمارات [ 8 ] - م ، ب : پل [ 9 ] - در نسخهء ك : اضافه دارد : ساخت . [ 10 ] - م ، ك ، ب : در آخر [ 11 ] - در طبرى : بيوراسف بن ارونداسب بن زينكا بن ويروشك بن تاز بن فرواك بن سيامك بن مشا بن جيومرث و بقولى ديگر : ضحاك ابن اندرماسب بن رسخدار بن وندريسخ بن تاج بن فرياك بن ساهمك بن مارى بن جيومرث و بروايت تاريخ مقدسى : بيوراسب بن طرح بن كابه بن نوح . در تاريخ حمزه اصفهانى : بيوراسف بن ارونداسف بن ريكاون بن ماده سره . در كتاب طبقات ناصرى « بيوراسف كافر » از « ضحاك تازى » متمايز شده ( جلد اول ص 166 - 167 )