عن ذكرنا واتبع هواه وكان أمره فرطا ) . ( 1 ) پهلوى خود نشاند ، كه در نتيجة امارت مدائن به أو محول شد . وفواصل نژادى را چنان از ميان برد كه غلام سياهى را مؤذن خود قرار داد ، ووقتي به آن حضرت پيشنهاد كردند كه هر دستوري دادى پذيرفتيم ، ولى تحمل بانگ اين كلاغ سياه را نداريم ، جوابش اين بود ( 2 ) ( يا أيها الناس إنا خلقنكم من ذكر وأنثى وجعلنكم شعوبا وقبآئل لتعارفوا إن أكرمكم عند الله أتقيكم إن الله عليم خبير ) . ( 3 ) درخت برومندى كاشت كه ريشهء آن علم ومعرفت ، وبدنهء آن اعتقاد به مبدأ ومعاد ، وشاخهء آن ملكات حميده واخلاق فاضله ، وشكوفهء آن تقوى وپرهيزكارى ، وثمره ء آن گفتار محكم وسنجيده وكردار پسنديده بود ( ألم تر كيف ضرب الله مثلا كلمة طيبة كشجرة طيبة أصلها ثابت وفرعها في السماء تؤتى أكلها كل حين بإذن ربها ) . ( 4 ) با اين تعليم وتربيت درخت انسانيت را به ثمر رساند ، واز آن درخت شاه ميوه اى مانند علي بن أبي طالب ( عليه السلام ) به بشريت تحويل داد كه از دائرة المعارف فضايل علمي وعملي أو همين چند سطر بس است كه تا زماني كه رسول خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) حيات داشت ، ادبش اقتضاى اظهار علم وعرفان نمى كرد ، وهمچون ما هي تحت الشعاع آفتاب بود ، وبعد از آن حضرت هم در محاق اختناق از نور افشانى باز مانده بود ، ودر مدت پنج سال - تقريبا - با ابتلاء به فتنهء جنگهاى خانمانسوزى چون جنگ جمل وصفين ونهروان ، فرصت اندكى كه پيش آمد ، اگر بر كرسي سخن نشست گفتارش به نقل ابن أبي الحديد معتزلي دون كلام

--> 1 . سوره ء كهف ، آيهء 28 ( وشكيبا ساز خويش را با آنان كه مى خوانند پروردگار خود را هنگام صبح وعشا ، مى خواهند روى أو را وبر مگردان چشمان خود را از ايشان كه بخواهى زيور زندگانى دنيا را وفرمان مبر آن را كه غافل كرديم دلش را از ياد ما وپيروى كرد هواي خويش را وكار أو از دست رفته شد ) 2 . مجمع البيان ، جلد 5 ، صفحهء 136 . 3 . سوره ء حجرات ، آيهء 13 ( اى مردم همانا ما آفريديم شما را از نرى ومادة اى وگردانيديم شما را شاخه هايى وتيره هايى تا يكديگر را بشناسيد ، همانا گرامى ترين شما نزد خدا پرهيزكارترين شماست ) 4 . سوره ء إبراهيم ، آيهء 24 ، 25 ( آيا نديدى چگونه خداوند مثلي بر زد ، كلمه اى پاك مانند درختى است پاك ، بنش بر جا وشاخ وبرگش در آسمان ، مى دهد خوراك خود را هرگاه " هميشه " به اذن پروردگار خويش )