الشيخ وحيد الخراساني
44
توضيح المسائل ( فارسي )
وبه بعضي از ادلهء آن اشاره مى شود : 1 - تعدد إله اشتراك در خداوندى را مى طلبد ، چون هر دو إله هستند ، وهمچنين امتياز را تا دو گانگى محقق شود ، ومركب از آنچه به أو اشتراك واز آنچه به أو امتياز است ، ممكن ومحتاج است . 2 - تعدد إله بدون امتياز محال است ، وامتياز موجب فقدان كمال است ، وفاقد كمال محتاج وبايد سلسلهء احتياج به غنى با لذات از جميع جهات ختم شود ، واگر نه محال است نيازمند به وجود ، بخشنده ء وجود باشد . 3 - خداوند متعال موجودى است كه براي أو حدى نيست - زيرا كه هر محدودى مركب از وجود وحد آن وجود است ، وحد وجود فقدان ونبود كمال زايد بر آن وجود است وچنين تركيبي بدترين اقسام تركيب است - زيرا در ساير اقسام تركيب ، يا تركيب از دو بود ، ويا تركيب از بود ونمود است ، ودر اين قسم تركيب از بود ونبود است ، وهر گونه تركيبي بر خداوند محال است - وچنين موجودى واحدى است كه ثاني براي أو متصور نيست ، زيرا تصور ثاني حكم به محدوديت وتناهى اوست ، پس أو يكتايى است كه ثاني براي أو نه قابل تحقق ونه قابل تصور است . 4 - از وحدت نظم در جزء وكل جهان وحدت ناظم ثابت مى شود ، زيرا نظر تفصيلي در نظم وتركيب هر جزئي از اجزاى هر يك از جزئيات أنواع كائنات وارتباط كل كائنات به يكديگر روشن مى كند كه جزء وكل مخلوق يك خالق عليم وقدير وحكيم است ، آن چنان كه تركيب اجزاى يك درخت واعضا وقواى يك حيوان وارتباط آنها به يكديگر وبه زمين وآفتاب وارتباط منظومهء شمسي به