احكام مسجد اين است كه حرام است نجس كردن مسجد و واجب است بر طرف كردن نجس از مسجد و جايز نيست شخص جنب و يا زن حائض وارد مسجد شود و ديگر احكامى كه تابع عنوان مسجد بودن اوست ، اين قبيل احكام با بر طرف شدن عنوان مسجديت برداشته مىشود ، گرچه احتياط مستحب آن است كه با رفتن عنوان مسجدى ، آن احكام باز رعايت شود . و از احكام وقف بودن اين است كه جايز نيست تصرف كردن در محل وقف از سنگ و چوب و خود زمين و غيره و جايز نيست خريد و فروش آنها مگر اين كه با اجازهء حاكم شرع يا وكيل او كه آنچه پس از خراب شدن قابل فروش بوده باشد ، بفروشند و مبلغ آن را در نزديكترين مسجد ديگرى مصرف نمايند و يا خود مواد باقيماندهء بنا را در مسجد ديگر نزديك آن مصرف نمايند و از اين بيان حكم مدارس و حسينيه هايى كه در مسير خيابانها قرار مىگيرند و خراب مىشوند ، معلوم گرديد در صورتى كه وقف بوده باشند با خراب كردن آنها زمين و مواد بنا از وقفيت خارج نمىشود و تصرف در آنها و خريد و فروش آنها جايز نيست مگر با اجازه حاكم شرع يا وكيل او كه پس از فروش پول آنها را در نزديكترين مدرسه يا حسينيهء ديگرى مصرف كنند و يا خود مواد باقيمانده را در اين گونه محلها با رعايت نزديكترين آنها به كار ببرند . مسأله 48 جايز است عبور و مرور از زمين مساجدى كه در خيابان واقع شده و همچنين جايز است عبور از زمينهاى مدارس دينى و حسينيه هايى كه در خيابان واقع شده‌اند . مسأله 49 آنچه از زمين مساجدى كه بعد از خيابان كشيدن باقى مانده است اگر به اندازه‌اى باشد كه مىشود از آنها براى نماز و ساير عبادات استفاده كرد ، تمام احكام مساجد بر آن باقيمانده مترتب است و اگر شخص متجاوزى آنجا را دكان و محل كار و يا خانه قرار دهد ، آيا جايز است استفاده از آن به همان نحوى كه قرار داده شده است ؟ در اين مورد بايد تفصيل قائل شد كه اگر استفادهء از آن با مسجد بودن منافات ندارد مانند خوردن و خوابيدن در آن محل ، در اين صورت اين نوع استفاده ها بى شبهه جايز است ، چون مانع از استفاده در جهت مسجديت ، مانند اقامهء نماز جماعت و مجالس وعظ و تبليغ از طرف غاصب مىباشد و با بودن اين مانع و عدم امكان استفاده در آن جهات مسجديت استفاده در جهات ديگر مانع ندارد و مانند اين است مسجدى كه در يك محل متروك قرار گرفته و از آن استفادهء مسجدى نمىشود ، مانع ندارد كه زمين آن مسجد محل زراعت و يا كسب قرار داده شود ، ولى جايز نيست در آن محل كارهاى منافى با مسجديت انجام داد ، مانند اين كه محل بازى و يا محل لهو و لعب و مانند اينها قرار گيرد و اگر متجاوزى آن مسجد را محل براى كارى كه منافات با مسجديت دارد قرار داده باشد استفاده از آنجا براى آن نوع كارها جايز نيست .