مسأله 50 قبرستانهاى مسلمانها اگر در مسير خيابان قرار گيرد چنانچه زمين آن قبرستان ملك كسى بوده باشد حكم آن ، حكم املاك شخصى است كه قبلًا گفته شد و اگر وقف كرده باشند ، حكم آن نيز گفته شد و اين در صورتى است كه عبور و مرور از آن زمينها موجب هتك و بى حرمتى به مرده هاى مسلمانان نشود و اگر راه قرار دادن و عبور از آنها موجب هتك بوده باشد عبور از آنها جايز نيست . و اگر نه ملك كسى بوده و نه وقف مىباشد ، زمين باير و بدون مالك بوده قبرستان شده است ، در صورتى كه هتك مرده ها نشود ، تصرف در آنها جايز است . و از اينجا حكم مصالح باقيمانده از آنها بعد از خرابى معلوم مىگردد كه در فرض اوّل تصرف در آنها و خريد و فروش آنها بدون اجازهء مالك جايز نيست و در صورت دوم تصرف در آنها احتياج به اجازهء متولى وقف دارد و پول آنچه فروخته شود ، بايد مصرف نزديكترين قبرستان بشود و در فرض سوم بدون احتياج به اجازهء كسى تصرف در آنها جايز است . . مسائل [ مستحدثهء ] نماز و روزه مسأله 51 اگر شخص روزه دارى در ماه رمضان بعد از غروب و بعد از افطار كردن در محل خود با هواپيما به طرف مغرب و به محلى كه در آنجا آفتاب هنوز غروب نكرده ، مسافرت مىكند ، پس از وصول به آن محل آيا لازم و واجب است كه تا غروب آفتاب امساك كند ؟ ظاهر اين است كه واجب نباشد چون اين شخص طبق آيهء مباركهء ( وَأتِمُّوا الصِّيامَ إلىَ اللَّيلِ ) روزه‌اى را گرفته و تا غروب رسانده است و مقتضى ندارد كه در آن محل امساك كند . مسأله 52 اگر شخص مكلف نماز صبح را در محل خود بجا آورد و سپس به طرف مغرب و به محلى كه هنوز صبح طلوع نكرده است ، مسافرت كند و يا نماز ظهر و عصر را خوانده و بعداً به طرفى كه هنوز در آنجا ظهر نشده مسافرت مىكند و يا نماز مغرب را خوانده و بعداً به محلى كه هنوز آفتاب در آنجا غروب نكرده مسافرت مىكند ، آيا لازم و واجب است كه در تمام اين موارد نمازهاى خود را اعاده كند ؟ دو وجه دارد و احتياط واجب آن است كه نمازهاى خوانده شده را دوباره بخواند . مسأله 53 اگر شخصى وقت نماز در شهر و محل خودش گذشته باشد به اين كه آفتاب طلوع كرده و او نماز صبح را نخوانده و يا آفتاب غروب كرده و او نماز ظهر و عصر را نخوانده و سپس با هواپيما به محلى مسافرت مىكند كه در آنجا آفتاب طلوع نكرده و يا غروب نكرده ، آيا لازم است بر او نمازهايى كه از او فوت شده ، به طور اداء يا قضاء يا به قصد ما في الذمّة بجا آورد ؟ در اينجا چند وجه دارد و احتياط آن است كه نمازها را به قصد ما في الذمّة اعم از