" چهارم " دويست حُلَّه و هر حُلَّه دو پارچه است و اولى اين است كه از پارچه هاى يمن باشد [ 1 ] " پنجم " هزار مثقال شرعى طلا كه هر مثقال 18 ) نخود است . " ششم " ده هزار درهم كه هر درهمى 6 / 12 ) نخود نقرهء سكَّه دار است . و اگر مقتول ، زن و مسلمان و آزاد باشد ، ديهء او در هر يك از اين شش چيز نصف ديهء مرد است و اگر مقتول كافر ذمّى باشد در صورتى كه مرد باشد ديهء او هشتصد درهم و در صورتى كه زن باشد ديهء او چهارصد درهم است و اگر كافر غير ذمّى باشد ديه ندارد و ديه مقتولى كه غلام يا كنيز باشد قيمت اوست در صورتى كه بيشتر از ديهء آزاد نباشد و در صورتى كه قتل عمدى هم باشد نمىشود قاتل آزاد را براى او كشت . [ 1 ] تبريزى : چهارم : دويست حُلَّه و هر حُلَّه دو پارچه‌اى است كه در يمن مىبافند . . اراكى : مسأله ديه‌اى كه قاتل بايد بدهد ، در صورتى كه مقتول ، مرد مسلمان آزاد باشد ، يكى از اين شش چيز است : اوّل : در قتل عمدى صد شتر كه داخل سال ششم شده باشد و در قتل خطايى و شبه عمد ، سن شترها به تفصيلى كه در كُتُب مفصل ذكر شده ، كمتر از اين مقدار است . دوم : دويست گاو . سوم : هزار گوسفند . چهارم : دويست حُلَّه و هر حُلَّه دو پارچه از برد يمانى است . پنجم : هزار دينار طلا كه هر يك ، يك مثقال شرعى است و مثقال شرعى ، 18 نخود طلاى سكه دار است . ششم : ده هزار درهم كه در هر درهمى 6 / 12 نخود نقرهء سكه دار است و بايد دانست كه ديهء عمدى را ، جانى بايد در طول يك سال بپردازد و از يك سال تأخير نيندازد و در شبه عمد بايد از دو سال بيشتر تأخير نكند و در خطاى محض ، عاقلهء او بايد در طول سه سال ديه را بپردازند و از سه سال تأخير نيندازند . گلپايگانى : مسأله ديه كشتن مرد مسلمان آزاد كه قاتل بايد بدهد يكى از شش چيز است : اوّل : صد شتر كه داخل سال ششم شده باشد . دوّم : دويست گاو . سوّم : هزار گوسفند . چهارم : دوست حُلَّه و هر حُلَّه دو پارچه‌اى است كه در يمن مىبافند . پنجم : هزار مثقال شرعى طلا كه هر مثقال آن 18 نخود سكه دار است . ششم : ده هزار دهم كه هر درهمى 6 / 12 نخود نقرهء سكه دار است و از زن مسلمان آزاد نصف هر يك است . زنجانى : مسأله اگر كسى مرد مسلمانى را بكشد ، ديه‌اى كه بايد قاتل يا عاقله وى بدهند ، يكى از شش چيز است : اوّل : در قتل عمدى صد شتر ، كه بنا بر احتياط واجب داخل سال ششم شده باشند . و بهتر آن است نرى باشند كه اخته و رگ ماليده نيست ؛ و در قتل شبه عمد و خطاى محض شرائط ديگرى از جهت سن و نرى و مادگى در شتر معتبر است كه در كتابهاى فقهى مفصل آمده است . ) * دوم : دويست گاو . ) * سوم : هزار گوسفند . ) * چهارم : دويست حلَّه ؛ حلَّه نوعى پارچه بوده و چون در تفسير آن اختلافاتى در ميان لغويان وجود دارد ، احتياط آن است كه براى پرداخت ديه ، ساير اقسام آن را اختيار كنند . ) * پنجم : هزار دينار طلاى شرعى ، كه بنا بر مشهور ، مقدار هر دينار طلا 18 ) نخود طلاى سكَّه دار مىباشد . ) * ششم : ده هزار درهم ، كه بنا بر مشهور ، هر درهم 6 / 12 نخود نقره سكه است . ) * درباره مقدار دقيقتر دينار و درهم در مسأله [ 1864 1896 و 1897 ] توضيح بيشترى داده شد . ) * و اگر مقتول زن مسلمان باشد ، ديه او در هر يك از شش چيز نصف ديه مرد است و اگر مقتول كافر ذمّى باشد ، در صورتى كه مرد باشد ، ديه او هشتصد درهم و در صورتى كه زن باشد ديه او چهارصد درهم مىباشد ؛ و اگر كافر غير ذمّى باشد ، ديه ندارد . ) * صافى : مسأله ديه كشتن مرد مسلمان آزاد يكى از شش چيز است به اين تفصيل كه در قتل شبه عمد : اول : سى نفر شتر داخل در سال سوم و سى نفر داخل در سال چهارم و چهل نفر [ كه ] داخل در سال ششم شده و حمل داشته باشند . دوم : دويست گاو . سوم : هزار گوسفند . چهارم : دويست حُلَّه و هر حُلَّه دو پارچه است و احتياط اين است كه اگر يافت شود از نوع يمنى آن باشد . پنجم : هزار مثقال شرعى طلا كه هر مثقال آن 18 نخود سكه دار است . ششم : ده هزار درهم كه هر درهمى 6 / 12 نخود نقرهء سكه دار است . و در قتل خطا بيست نفر شتر داخل در سال دوم و بيست نفر شتر نر و سى نفر شتر ماده داخل در سال سوم و سى نفر كه داخل در سال چهارم شده باشند و در پنج مورد ذكر شده ديگر تفاوت ندارند و در همهء اينها ديهء زن مسلمان آزاد نصف هر يك است . و در قتل عمد مصالحهء طرفين به مقدار ديه يا كمتر يا بيشتر يا چنانچه در مسألهء قبل بيان شد جايز است و در مواردى كه در قتل عمد ، حكم قصاص نيست ، ديهء قتل عمد نيز چنانچه گفته شد شش چيز است ، فقط در شتر ، صد شترى است كه داخل در سال ششم شده باشد .