سيد محمد حسن بني هاشمي خميني
363
توضيح المسائل مراجع ( فارسي )
مىتوانند مطابق قرارى كه گذاشتهاند معامله را به هم بزنند . ) * ( 1 ) گلپايگانى ، صافى : اگر مالك به قصد مزارعه ، زمينى را به كسى واگذار كند بعد از آن كه او مشغول عمل شد ؛ جايز نيست بدون رضايت يكديگر معامله را بهم بزنند ، ( صافى : بلكه قبل از آن نيز چنانچه در مسأله [ 2229 ] گفته شد ، رعايت احتياط لازم است ) . . نورى : پس از اينكه عقد مزارعه به نحوى كه گفته شد تحقق پيدا كرد مالك و زارع نمىتوانند بدون رضايت يكديگر مزارعه را به هم بزنند . . ( 2 ) خوئى ، تبريزى : اگر مالك و زارع صيغه خوانده باشند ، بدون رضايت يكديگر نمىتوانند مزارعه را به هم بزنند ؛ و بعيد نيست كه اگر مالك به قصد مزارعه زمين را به كسى واگذار كند نيز بدون رضايت يكديگر نمىتوانند معامله را به هم بزنند ، ولى اگر در ضمن معاملهء مزارعه شرط كرده باشند . . سيستانى : مسأله مالك و زارع نمىتوانند بدون رضايت يكديگر مزارعه را به هم بزنند ، ولى اگر در ضمن معاملهء مزارعه شرط كرده باشند كه هر دو يا يكى از آنان حقّ بهم زدن معامله را داشته باشند ، مىتوانند مطابق قرارى كه گذاشتهاند معامله را به هم بزنند ؛ و همچنين اگر يكى از دو طرف مخالف آنچه بر او شرط شده است عمل نمايد ، طرف ديگر مىتواند معامله را به هم بزند . زنجانى : مسأله پس از عقد قرارداد مزارعه ، مالك يا زارع هيچ يك نمىتوانند مزارعه را به هم بزنند ، خواه صيغه خوانده باشند يا مالك به قصد مزارعه زمين را به زارع واگذار كرده باشد ، ولى اگر در ضمن قرارداد ، شرط كرده باشند كه هر دو يا يكى از آنان حقّ به هم زدن معامله را داشته باشند ، مىتوانند مطابق قرارى كه گذاشتهاند ، معامله را به هم بزنند . مكارم : مسأله صاحب زمين و زارع بدون رضايت يكديگر نمىتوانند مزارعه را به هم بزنند ، ولى اگر به هنگام قرارداد ، حق فسخ براى هر دو يا يكى از آن دو معين كرده باشند ، مىتواند مطابق قرارداد ، معامله را به هم زند . مسأله 2234 اگر بعد از قرارداد مزارعه ، مالك يا زارع بميرد ، مزارعه به هم نمىخورد و وارثشان بجاى آنان است ( 1 ) ولى اگر زارع بميرد و شرط كرده باشند ( 2 ) كه خود زارع زراعت را انجام دهد ، مزارعه به هم مىخورد ( 3 ) و چنانچه زراعت نمايان شده باشد ، بايد سهم او را به ورثهاش بدهند و حقوق ديگرى هم كه زارع داشته ، ورثهء او ارث مىبرند ( 4 ) ، ولى نمىتوانند مالك را مجبور كنند كه زراعت در زمين باقى بماند ( 5 ) ) * ( 1 ) بهجت : و اگر مالك در عقد مزارعه شرط كند كه زارع خودش كار مزارعه را انجام دهد ، ولى زارع قبل از عمل بميرد ، عقد باطل نمىشود ولى مالك اختيار فسخ پيدا مىكند . و اگر بعد از آن كه مقدارى از عمل را انجام داد بميرد ، باز هم مزارعه باطل نمىشود ، پس اگر مقصود از شرط اين بوده كه خودش از اوّل تا آخر كار كند به طورى كه اگر قبل از اتمام كار عاجز شد شرط آنها محقّق نشده ، مالك مىتواند مزارعه را نسبت به گذشته و آينده فسخ كند ، و اگر مقصود از شرط اين بوده كه تا وقتى هست و مىتواند ، خودش انجام دهد ، در اين صورت تنها نسبت به آينده حقّ فسخ دارد و ارزش كار زارع تا وقت مردن ، براى ورّاث او محفوظ است .