العلامة الحلي ( مترجم : شعراني )

433

تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( فارسي )

اگر در عبارت اقرار نام وزن يا كيل يا پولى آورد كه مقادير و اصطلاحات مختلف دارد مانند ليره يا من و حقه بايد حمل بر عادت آن شهر كرد كه مقر از آن شهر است و در كلام خود بر عادت خويش سخن مىگويد و اگر جائى شبهه باشد بايد از او تفسير خواست كه چه ليره و كدام من ؟ اگر اقرار كند به جنسى مانند برنج و روغن اقرار به ظرف آن نيست . اگر بگويد گندم مديونم بلكه جو بايد هر دو را بدهد و اگر بگويد يك خروار بلكه دو خروار بدهكارم بايد دو خروار بدهد . و اگر ادعا كند اشتباه كردم و بىاراده بر زبانم جارى شد بىبينه از او قبول نمىشود و بايد ثابت كند يا طرف را قسم بدهد و اگر بگويد چون اول ماه شود هزار درهم بر عهده من است كه به فلانى بدهم يا شرط را پس از اقرار بر زبان آورد ثابت مىشود دين بر عهدهء او و اگر بگويد اگر زيد آمد دين بر عهده من است چيزى بر او ثابت نمىشود و فرق بين دو مسأله آن است كه تعبير اول مشهور است و دويم غير مشهور چون دين مدت دار كه هنگام پرداخت آن اول ماه باشد مشهور است اما دينى كه متوقف بر آمدن كسى باشد مشهور نيست