محمد بن جرير الطبري ( مترجم : پاينده )
4916
تاريخ الطبرى ( فارسي )
گويند كه ابو جعفر براى شهر به در نياز داشت . ابو عبد الرحمان همانى گويد : كه سليمان بن داود نزديك محلى كه حجاج شهر واسط را بنا كرد ، شهرى ساخته بود به نام زندورد و شيطانها پنج در از آهن براى آن ساخته بودند كه در آن روزگار ساختن همانند آن براى مردمان ميسر نبود ، درها را به شهر نصب كرد و همچنان ببود تا وقتى كه حجاج واسط را بنيان كرد . آن شهر ويران شده بود ، پس حجاج درهاى شهر را ببرد و بر شهر خويش واسط نهاد . وقتى ابو جعفر شهر را بنيان كرد آن درها را بر گرفت و بر شهر نهاد كه تا كنون بر آن هست . شهر هشت در داشت : چهار در از درون و چهار در از بيرون . چهار در از اين پنج در را به درهاى درونى نهادند و پنجمى را به در بيرونى قصر نهادند . بر در خراسان كه بيرونى بود درى را نهادند كه از شام آوردند و كار فرعونان بود . بر در كوفه نيز كه بيرونى بود درى را نهادند كه از كوفه آورده بودند و خالد بن عبد الله قسرى آن را ساخته بود . گويد : منصور بگفت تا براى در شام ، درى در بغداد ساختند كه از همه درهاى ديگر ضعيفتر است . شهر را مدور ساختند كه وقتى شاه در ميان آن جاى مىگيرد به جايى نزديكتر ، از جاى ديگر نباشد . درهاى شهر را چهار كرد به ترتيب سپاهها به هنگام جنگ ( كه پهلوى راست و چپ و مقدمه و دنباله دارد . م . ) براى شهر دو ديوار نهاد ، ديوار درونى بلندتر از ديوار برونى بود كه قصر خويش را در ميان آن ساخت و مسجد جامع به دور قصر بود . گويند : حجاج بن ارطاة بود كه به دستور ابو جعفر مسجد جامع شهر را خط كشى كرد و پايه آن را نهاد . به قولى قبلهء آن درست نيست و كسى كه در آن نماز مىكند مىبايد اندكى به طرف در بصره كج شود . قبلهء مسجد رصافه از قبلهء مسجد شهر درستتر